ઈન્દ્રધનુષનો આઠમો રંગ

ગઝલ : નથી મળાતું : જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-10-21T09:47:00.000-07:00

વાતાવરણ આ જોઈ પોતે જ થોથવાતું
આંખોમાં શું હશે આ સંધ્યાની જેમ રાતું?

‘ગાંધી’ના નામે ફેશન કરનારને કહો કે-
ખાદી પહેરવાથી ગાંધી નથી થવાતું.

‘ઓહો ! ઘણાંય વખતે ?’ એમ આયનાએ પૂછ્યું,
મેં પણ કહ્યું કે ‘હા ભઇ ! હમણાં નથી મળાતું’

હોંઠોની ડાળખી પર આખી વસંત લઇને,
એક નામ પંખી જેમ જ આવીને રોજ ગાતું.

નહિતર તો ક્યારનોયે તમને હું ભીંજવી દેત,
મારાથી કોઇ રીતે વાદળ નથી થવાતું.

કવિ શ્રી મહીપતરામ જોષી એવોર્ડ અર્પણ કરવા બાબત.

2010-10-09T07:37:00.000-07:00

ઉપરોક્ત વિષય પરત્વે સવિનય જણાવવાનું કે સૌરાષ્ટ્રના જાણીતા બાળ સાહિત્યકાર શ્રી મહીપતરામ જોષીની સ્મૃતિમાં સ્થપાયેલ ટ્રસ્ટ “જીવનકલા ફાઉન્ડેશન”, રાજકોટ દ્વારા આગામી વર્ષથી દર વર્ષે બાળ સાહિત્યની ઉમદા સેવા કરનાર માટે નિયમિત રીતે એક એવોર્ડ આપવાનું આયોજન કર્યું છે. એવોર્ડ માટે પસંદગી પામનાર સર્જકને સન્માનપત્ર, શાલ અને ધનરાશી આપવામાં આવશે.

કોણ ભાગ લઇ શકે ?

૧. બાળ સાહિત્યકાર (બાળગીતો, બાળ વારતા, બાળ કાવ્યો, જોડકણાં, ઉખાણા, વિગેરે જેવા બાળસાહિત્યના સ્વરૂપોમાં સર્જન કરનાર સર્જક)
૨. બાળ સાહિત્ય અંગે નોંધપાત્ર સંશોધન કરનાર
૩. અન્ય ભાષામાંથી ગુજરાતી ભાષામાં બાળ સાહિત્યના કોઇપણ પ્રકારનો ઉત્તમ અનુવાદ-ગ્રંથ-પુસ્તક કરનાર

એવોર્ડ માટે આ બાબતો ધ્યાને લેવી

૧. કવર ઉપર સુવાચ્ય, સ્પષ્ટ અને મોટા અક્ષરે “કવિ શ્રી મહીપતરામ જોષી એવોર્ડ માટે” એમ લખવું, અન્યથા મોકલનારની એન્ટ્રી ઉક્ત એવોર્ડ માટે ધ્યાને લેવામાં આવશે નહી.
૨. દરેક સર્જકોને વિનંતી કે વર્ષ ૨૦૦૩ પછી પ્રકાશિત થયેલા જ બાળ સાહિત્યના સ્વરૂપોમાહેના કોઇપણ સ્વરૂપના પુસ્તકની એક-એક નકલ મોકલવી.
૩. ઉલ્લેખનિય છે કે આ એવોર્ડ માટે એન્ટ્રી મોકલનાર સર્જકના બહુ વધારે સંખ્યામાં પણ પુસ્તકો પ્રગટ થયા હોય, છ્તાં એમના તરફથી “જીવનકલા ફાઉન્ડેશન-રાજકોટ”ને મોકલવામાં આવેલ પુસ્તકોને જ માન્ય રાખવામાં આવશે-જે ખાસ ધ્યાનમાં લેવું.
૪. મોકલનાર તમામ સર્જકે સુવાચ્ય અક્ષરે પોતાનું નામ, સંપૂર્ણ પરિચય, પાસપોર્ટ સાઇઝના બે (૨) ફોટોગ્રાફ્સ મોકલવા અનિવાર્ય છે.
૫. આ એવોર્ડ માટે “જીવનકલા ફાઉન્ડેશન-રાજકોટ” નો નિર્ણય આખરી રહેશે. કોઇપણ સર્જકનો કોઇપણ પ્રકારનો હસ્તક્ષેપ રહેશે નહીં
૬. આ એવોર્ડ માટે કોઇપણ પ્રકારની પૂછપરછ માત્ર ટપાલ મારફત કરવી અથવા Email: jigarmsw@gmail.com પર પૂછી શકો છો. (આપ સુજ્ઞ છો વ્યસ્તતાને સમજી શકો છો)
૭. એન્ટ્રી મોકલવાની છેલ્લી તારીખ ૩૧/૧/૨૦૧૧

એન્ટ્રી મોકલવાનું સરનામુ:
ચંદ્રિકાબેન જોષી, પ્રમુખ શ્રી જીવનકલા ફાઉન્ડેશન-રાજકોટ, ૫૯/ ગંગોત્રી પાર્ક, યુનિ. રોડ, રાજકોટ-

કવિતાના ક્ષેત્રમાં ‘હિતેન આનંદપરા’ એ સભાનપણે ઊગી ચૂકેલો સૂરજ છે

2010-09-06T08:54:00.000-07:00

-જિગર જોષી ‘પ્રેમ’
[એક પીછું હવામાં તરે છે : લે. હિતેન આનંદપરા, પ્રકાશક: ઇમેજ પબ્લિકેશન્સ પ્રા. લિ. પ્રથમ આવૃત્તિ – ૨૦૦૮, મૂલ્ય રૂ. ૧૦૦/-]

‘એક પીછું હવામાં તરે છે’ એ હિતેન આનંદપરાનો સ્વતંત્ર કાવ્યસંગ્રહ છે. કવિતાના ક્ષેત્રમાં હિતેન આનંદપરા એ સભાનપણે ઊગી ચૂકેલો સૂરજ છે. બહુ ઓછા કવિઓ આપબળે આ ક્ષેત્રમાં પોતીકો અજવાસ પાથરી શક્યા છે અને કવિ શ્રી હિતેન એમાંના જ એક છે. કવિવર શ્રી સુરેશ દલાલ આ કવિ માટે એવું લખે છે કે “કવિતામાં હિતેન પાસે વૈવિધ્ય પૂરતું છે. લખવું એને માટે આદતનું કામ નથી. એ ઘૂંટીને લખે છે”

મુંબઇ જેવા દોડતા શહેરમાં વસવાટ કરવા છતાં આ કવિએ એની કલમમાં ‘શાંતચિત્ત’નું વાતાવરણ બ-ખુબી ઉપસાવ્યું છે. ફ્લેટની આબોહવા વચ્ચે રહીને પણ પ્રકૃતિને ભરપૂર ચાહવાનો લુત્ફ આ કવિ ઉઠાવે છે. ક્યાંક બચપણની એ ગલિઓમાં આપણને ઉઘાડા પગે લઇ જવા કોશિષો કરે છે, તો ક્યાંક કિશોરાવસ્થાની નવી વ્યાખ્યાઓ આપણી સમક્ષ ચિતરી આપે છે. ક્યાંક મૂછના દોરા જેવા યુવાન કલ્પનો જન્માવે છે, તો ક્યાંક “જિંદગીનું છેલ્લું સ્ટેશન” એટલે કે વૃધ્ધાવસ્થાને પણ ખુબ સૂક્ષ્મતાથી આપણી આંખમાં કોઇ સપનાની જેમ વહેતું મૂકી આપે છે. એક રવાનગી છે આ કવિ પાસે વાતાવરણ રચવાની ! આ કવિ ગઝલમાં ‘ચોમાસા’ની જેમ ખુબ ભીંજાવી દે છે, તો ગીતોમાં ‘શિયાળા’ જેવી ઠંડક આપે છે અને ગદ્યકાવ્યોમાં આપે છે ઉનાળામાં ખિલેલા ગુલમ્હોર જેવી ઐશ્વર્યતા ! કોઇ એક કવિ પાસેથી બહુ ભાગ્યે જ આવી સક્ષમતાભરી વૈવિધ્યતા સાંપડી શકે છે. આ કવિએ સ્વભાષાને ગૌરવ અપાવ્યું છે એમ કહેવું અતિશયોક્તિ ભર્યુ નથી લાગતું આવો તમને રૂ-બ-રૂ કરાવું એમની કાવ્ય યાત્રાથી....

જેટલી દુનિયામાં ભલમનસાઇ છે
એ બધીયે ઝાડમાં સચવાઇ છે (પૃ. 14)

ખુદથી અળગા થઈ ખુદાને ચાહવાનું કર શરુ
જગને છોડી જાતને સમજાવવાનું કર શરુ (પૃ. 10)

વધુ પડતી વિકસતી ડાળ છું, ખુદ ઝાડને નડુ
દયા રાખ્યા વગર તુર્ત જ મને થડથી કરો અલગ (પૃ. 11)

ન થોપો આપણાં સિધ્ધાંત સંતાનો ઉપર સદા
નવી હોડીને થોડી વાર તો સઢથી કરો અલગ (પૃ. 11)

એક ચકલીનું અનાયાસે ખભે બેસી જવું,
એક ક્ષણ પંખી થયાનો પણ ગજબ ઉન્માદ છે. (પૃ.12)

સુકાયેલી નદીના ક્યાંકથી પગરણ મળી આવે
વિખૂટું થઈ ગયેલું એ રીતે એક જણ મળી આવે
ખખડધજ, કાટ લાગેલી, જૂની બિસ્માર પેટીમાં,
ખજાનો શોધવા બેસો અને બચપણ મળી આવે (પૃ. 16)

એકદમ તાજા ખિલેલા ફૂલને સ્પર્શે પવન,
એ અદાથી જો તને થોડું અડ્યો તો શું થયું ? (પૃ. 27)

આ કવિ ઘૂંટીને લખે છે એટલે જ એની કવિતામાં એક નોખી તાજગીનો અહેસાસ સતત વરતાયા કરે છે. ‘કવિતા’ એ શબ્દોનો સરવાળો નથી. એ આપણી લાગણીઓનો પ્રવાસ છે. જેમાં ‘થાક’ કથા બની જાય છે, અને ‘કથા’માંથી ‘કલા’માં પરીણમે છે. ‘કવિતા’ એ ‘જીવન’ છે. જેમાંથી ‘જીવ’નો જન્મ થાય છે. એ શક્યતાઓના બારણા ખોલી આપે છે. એ ‘ક્ષણ’ને સુક્ષ્મતાથી માણતા શિખવે છે. ‘કવિતા’ ભાષાને સરળ બનાવે છે. ‘કવિતા’માં આકાશ અને સમંદર જેવા બે ગુણો રહેલા છે. એક ‘ઉંચાઇ’નો અને બીજો ‘ઉંડાણ’નો.. કવિતા એક કક્ષાએ પહોચ્યા પછી આપોઆપ ફિલોસોફીની પાંખો પહેરી લઇને ઉડાન ભરવા માંડે છે. આવા બધા જ અનુભવો આ કવિની કાવ્યયાત્રમાંથી પસાર થતી વખતે સહજ થઈ આવે છે.
આ કવિ ક્યાંક ‘સખિ’ રદિફ લઇને દીર્ઘ ગઝલ સરજે છે, તો ક્યાંક ગીતોમાં ભગવા રંગોના લસરકા મારીને એક નોખુ જ કેનવાસ આપણી નજર સામે મૂકી આપે છે. આ કવિના ગીતોની પંક્તિનો ઉપાડ વાચક-ભાવકને સહજ વાંચવા માટે પ્રેરે એવો છે. જુઓ...હરિ તમારી કિટ્ટા, અચરજ દૂર સુધી દેખાય, પાણી વહેતું જાય નદીનું, સગડ મળે જો તારા, સહજ તને હું સ્મરું, જેવી ભગવા રંગી-ફિલોસોફીની વાત હોય કે પછી સેન્સેક્સની જેમ હુંયે ઊંચે ચઢું કદી મારોયે ભાવ તો લગાવો... જેવી આધુનિક્તાની રમૂજભરી શૈલિ હોય, ઓલ રાઉન્ડર જેવી ઇફેક્ટીવ ઇમેજ એ ક્રિએટ કરી શકે છે. ડિપ્રેશન, બપોર, ભેરુ, ધૂમ્રવલય, અંધારું, એક સમસ્યા, જેવા શિર્ષકથી રચાયેલા ગદ્યકાવ્યો પણ આ સંગ્રહની વિશેષતા છે અને તમને બીજું શું કહું રમેશ પારેખ નામના ગદ્યકાવ્યમાં એક કવિ, કવિને કેટલું ચાહતો હોય છે એની ઉત્તમોત્તમ ભાવોભિવ્યક્તિ સરજીને આ કવિ જાણે ર.પા.ને સ્મરાંજલિ આપે છે અને કવિ તરીકેનું ઋણ અદા કરે છે.

સાંપ્રત સમયમાં એક પીછું હવામાં તરે છે - કાવ્યસંગ્રહ, પોતાની એક નોખી મૂદ્રા ઉપસાવે એવો સંગ્રહ છે. આ કવિને અઢળક શુભેચ્છાઓ. અને હજી ભવિષ્યમાં એમની પાસેથી બળકટ રચનાઓ મળતી રહે તેવી આશા સાથે અસ્તુ.

ગીતઃ તારી જો કોઇ ટપાલ આવેઃ જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-07-24T01:06:00.000-07:00

તારી જો કોઇ ટપાલ આવે
શેરી શેરી આંગણ આંગણ રેશમવરણું વહાલ આવે

તારી જો કોઇ ટપાલ આવે

ડેલી ઊપર ટાંગેલા આ પોસ્ટ-બોક્ષને કૂંપળ ફૂંટે
તારા અક્ષર જાણે વાદળ હેલી થઈને માઝાં મૂકે

ભીનેરી એ ક્ષણમાં ન્હાવા બાળક જેવી ધમાલ આવે
તારી જો કોઇ ટપાલ આવે

આંખ ઉમળકો લઇને ઘૂમે ; મન પણ ભીતર ભીતર ઝૂમે
‘પ્રિયે’ લખેલાં એક શબ્દને ઊંગલિ હજાર વેળા ચૂમે

નાજુક નમણાં હોંઠે જાણે ગમતો કોઈ સવાલ આવે
તારી જો કોઇ ટપાલ આવે

અછાંદસ : નિખાલસપણે : જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-07-24T01:04:00.000-07:00

વાદળાઓના હાથથી

છુટી ગયેલી ભીનાશ

ગઇ કાલે મારા શહેરમાં ભૂલી પડી હતી ભટકેલા મુસાફરની જેમ.

સ્વભાવગત એણે મને સરનામું પૂછ્યું

: ને મેં

નિખાલસપણે મારી આંખો સામે આંગળી ચીંધી દીધી.

ગીત : એને કહિ દ્યો કે... ! : જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-07-24T01:01:00.000-07:00

એને કહિ દ્યો કે આવે નૈં યાદ

વિતેલી યાદોના પહાડ ચડીને મારે સાંભળવો નથી કોઈ સાદ

એને કહિ દ્યો કે આવે નૈં યાદ

પગલાઓ ભૂંસીને ચાલ્યા કરું છું હવે અધકચરા જિવતરની રેતમાં
અણધાર્યા શ્વાસોને ક્રોસ ઉપર ટાંગીને ઊભો છું ઈસુ – સંકેતમાં

પુરાતત્વવિદોને સાથે લૈ શોધું છું દટ્ટાયેલ હાસ્ય એકાદ
એને કહિ દ્યો કે આવે નૈં યાદ

ઇચ્છાના રસ્તા તો લંબાતા જાય અને વૃધ્ધ મારી આંખોમાં થાક

પાંગરતા પાંગરતા લાગી ગૈ પાનખર ને લાગણીઓ થૈ ગૈ છે રાખ

ઓચિંતા વાદળ બંધાય મારી આંખમાં ને ગાલ ઉપર વરસે વરસાદ
એને કહિ દ્યો કે આવે નૈં યાદ

શબરી જેવા શ્વાસ

2010-06-14T09:03:00.000-07:00

શબરી જેવા શ્વાસ લઈને વિનવું છું હે રામ
રુદિયે આવી તમે વસોને તો જ મળે આરામ

દરશ તમારા કરવા કાજે નૈંન સદાય અધીરા
લગે આયખુ એવું જાણે ભજન વિના મંજીરા
બધા નામથી ઢૂકડું લાગે એક તમારું નામ

રહ્યા શ્વાસની રજાઇ તમને આવી હું ઓઢાડું
પ્રભુ તમારા વિણ સાચે આ નથી હાંકવું ગાડું

બધું તમારું તમને પાછું સોંપી દઉં છું રામ

અછાંદસ : હું એટલે : જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-06-14T08:59:00.000-07:00

અછાંદસ : હું એટલે : જિગર જોષી ‘પ્રેમ’
હું
એટલેઅધુરાં પત્રો
ટેબલ પર ઢોળાઈ ગયેલી ન ગમતી કોઇ ક્ષણની શ્યાહી
અગણિત રાતોના મીઠાં– કડવાં ઉજાગરાઓ
અધુરી સિગારેટોથી લથબથ એસ્ટ્રે
અડધો અડધ સળગાવી દીધેલી ડાયરી
ટેરવાની વચ્ચે થીજી ગયેલી રાત જેવી કલમ
ટેબલ પર જ્યાં ત્યાં વિખરાઇ પડેલા શબ્દો
પીળાશથી ઘેરાયેલો પહાડ
ખૂબ જ ગમતી ફોટો-ફ્રેમ પર પડેલી તિરાડ...
અરધી રાતે આંખ વચાળે ફફડી ઉઠેલા સપનાઓની ચીંસ
બે કાગળ મધ્યે રેશમ જેવા સંબંધનું મુરઝાઇ ગયેલું લોહી રંગનું ફૂલ
અને તું એટલે
આ બધાંયનું મૂળ !
‘શ્રધ્ધા...’

થાંભલાના તાર પર ટહુકાઓની જગ્યાએ ચીસ સંભળાતી હશે ! કેવળ ચીસ.. -જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-04-16T07:38:00.001-07:00

ટેબલ પર પડેલા ચાના કપ ઉપર એક પંખીનું પ્રિન્ટેડ ચિત્ર છે. બરાબર મારી બેઠકની સામે ક્રોસમાં એક નાનકડી નાજુક બારી છે. બારીમાંથી (મારા નહીં) સામેના ફળીયામાં ઊગેલા લીમડાની અમુક ડાળીઓ રોજ મને કશુંક કહ્યા કરે છે. બારીની બાજુમાં રહેલી જુઈની વેલ મારા ઓરડામાં ડોકાઈ ડોકાઈને પોતે જિવંત છે એવો અહેસાસ કરાવ્યા કરે છે, પણ આ બધાની વચ્ચે ક્યાંય ટહુકાઓ સંભળાતા નથી. આજે વાત કરવી છે ટહુકા વિનાની વાંઝણી બની ગયેલી શેરીઓની. વાત કરવી છે એવા શહેરની કે જ્યાના વૃક્ષોને પંખીઓના માળાનો ફાલ બેસતો નથી. આજે વાત કરવી છે એવા ફળીયાની જેને ટહુકાઓના વિશ્વ વિશે કશી ગતાગમ રહી નથી....પણ આ બધું કોના કારણે ? ! આના માટે હું, તમે અને આપણો સમાજ જ જવાબદાર છે. રોજ અખબારી-યાદી અપડેટ થઈને મને આંગળી ચીંધીને ઊભી રહે છે. ‘આજે ફલાણા શહેરમાંથી ફલાણી સંખ્યામાં ફલાણા પંખીના મૃતદેહો હાથ લાગ્યા, વગેરે વગેરે...’
ક્યારેક તો માણસ જાતને બુધ્ધિહીનતાનો લકવો મારી ગયો હોય એમ લાગે છે. કારણ વિનાની ભૌતિક ચીજ વસ્તુઓની દોટ પાછળ પ્રકૃતિનો વિનાશ નોતરનારા માનવીનું માનવપણું કોણ જાણે ક્યાં ભાડે દીધું છે ! પુરાતત્વવિદોને જોઈને ક્યારેક એમ થાય છે કે એ લોકો કદાચ દટાયેલો ‘માણસ’ જ શોધતા હશે. ગઈ કાલે જ્યારે બજારમાંથી પંખી પરિચયનું એક પુસ્તક ખરીદ્યુ ત્યારે અમુક પંખીઓના તો નામ પણ પહેલી વેળા જ સાંભળ્યા કે જે આપણાં જ શહેરના (ભુતકાળના) વતની (રહેવાસી) હતા. આપણે આપણા વર્તમાનનું સરખી રીતે જતન નથી કરી શકતા તો આપણા બાળકોને શું ખાખ ઉજ્જ્વળ ભાવિ દેવાના ? ગગનચુંબી ઇમારતોના શહેરમાં ટહુકાઓ ન જ સંભળાય દોસ્ત ! ‘અમુક વસ્તુઓ તો ડીક્સનરીમાં જ શોભે’ એવા વાતાવરણમાં જીવવાની કળા આપણે હસ્તગત કરી લીધી છે.
તમારામાંથી કેટલાકને જે વાત કહેવી હતી એજ વાત આજે મેં મારા શબ્દોથી તમારા હાથમાં એક ટહુકાની જેમ વહેતી મૂકી છે. કાશ ! તમારા કાન એટલા સંવેદનશિલ હોય કે આ ટહુકો સાંભળી શકે...કદાચ આપ મેગા સીટીઝના વતની હશો તો આ વાત તમને એકદમ સૂક્ષ્મતાથી સ્પર્શશે અને ગામડાંના (જો કે ગામડાં પણ હવે શહેરીપણાંની ડીક્સનરીમાં જ અપડેટ થતાં જાય છે) વતની હશો તો નજીકના ભાવિની હેડકી રૂપે યાદ આવશે. ધીરે ધીરે એવો સમય આવશે જ્યારે ફળીયાઓ હીબકા ભરતા હશે ! ઝાડવાઓ ‘પર્ણ ખર્યાનો વસવસો ક્યાં ઠાલવવો’ એની મૂંઝવણ અનુભવતા હશે ! શેરીને જાણે ‘ખાલીપા’ નામનો અજગર ભરડો લઈને બેઠો હોય એમ લાગતું હશે! આકાશમાં ક્યાંક ઉડતું પંખી દેખાશે તો કોઇ અખબારી યાદીમાં ‘TITLE-PAGE’ પર બોલ્ડ અક્ષરોમાં પ્રકાશિત કરાશે. ફૂલોના શહેરમાં જાણે પરમેનન્ટ કર્ફ્યુનો માહોલ હશે ! વૃક્ષોની ડાળીઓ પર કલરવની બદલે સન્નાટાઓ ઝૂલતા હશે ! ટહુકાના આયનાઓ ફૂટ્યા પછી એની કરચો આપણી સંવેદનાના હાથને ચૂંભશે. એવે ટાણે આપણી આંખો કોઇ પંખી શોધવા દોડશે પણ ત્યારે આપણી દ્રષ્ટિને કદાચ અંધાપો ભરખી ગયો હશે ! મોસમના ઓરડાને જાણે તાળા લગાવવાની ફરજ પાડી હોય એમ લાગશે ! થાંભલાના તાર પર ટહુકાઓની જગ્યાએ ચીસ સંભળાતી હશે ! કેવળ ચીસ...ચબૂતરો એ જોવા લાયક સ્થળ તરીકે વિક્સાવવામાં આવશે ! પછી ધીરે ધીરે ‘અહીં પહેલાં ચબૂતરો હતો’ એવો જાજરમાન ભુતકાળ ‘ઇતિહાસ’ બનીને પાઠ્યક્રમમાં આપણી ભાવિ પેઢીને ભણાવવામાં આવશે. પ્રશ્ન પત્રમાં પહેલો જ પ્રશ્ન હશે કે ‘પંખી એટલે શું ?’ તેની કોઇપણ પાંચ વિશેષતાઓ વર્ણવો...તેના જવાબની શરૂઆત કદાચ આવી હશે કે આજથી 200 – 500 વર્ષ પહેલા પંખી નામનું જીવ આપણી ધરતી પર વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળતુ હતુ વગેરે વગેરે...
મારી બારીએ આરામથી બે ઘડી બેસી અને ઊડી ગયેલી ચકલીની આંખો મારાથી વંચાઇ ગઈ અને આજે આ અર્ટિકલ લખાઈ ગયો છે. મને શ્રધ્ધા છે કે તમને આ ચકલીનો ટહુકો સંભળાશે.
---- ટહુકો ----
કવિ શ્રી ગૌરાંગ ઠાકરનો એક શે’ર આ તકે યાદ આવે છે
આ ગગનચુંબી ઘરો સર્જાય છે,
આભ તો પંખીનું ઓછુ થાય છે.

ઇશ્વરે ક્યારેય ‘પોતે છે’ એવી પબ્લિસિટી કરી નથી ને એને એમાં રસ પણ નથી.....- જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-04-16T07:35:00.000-07:00

જે આંખમાં ભીનાશ નથી ત્યાં ઇશ્વરનો વાસ નથી. દુ;ખ એ સુખની પૂર્વ શરત છે. પીડા એ પરમત્વ તરફની દિશા નિર્દેશ કરે છે.‘આંસુ’ એ ભાવિ આનંદનું તિલિસ્મી તત્વ છે. એક એવી સામાન્ય માન્યતા છે કે સ્ત્રીઓ મન ભરીને રડી લે છે અને પુરુષને રડવામાં પહાડ જેવડો અહમ આડો આવે છે. વિજ્ઞાન પણ આ વાતનો સાથ પુરે છે કે એક હદ સુધી જ આંસુને રોકી શકાય છે. અને એ હદ દરેક જીવ એકવાર તો વટાવી જ દે છે. આંખ એ એવો દરિયો છે જેમાં તોફાન ઉઠવું એ સાહજિક બાબત ગણાવી શકાય. દરિયામાં જેટલું ઉંડાણ છે એટલુ જ ઉંડાણ આંખ પણ ધરાવે છે, અને એ પણ દરિયા જેવી જ એક નોખી સૃષ્ટિની વારસદાર છે. આંખ એ વ્યક્તિત્વને છતું કરતું દરપણ છે. ને આ દરપણમાં સચવાઇને જિવન પર્યંત એક આખું વિશ્વ પડ્યુ રહે છે.
માણસ કંઇ કેટલુંયે સાથે લઇને જીવતો હોય છે. સમયનું રણ, સહેજ પોતિકુ વલણ, ઉછીના શ્વાસનું આવરણ, સતત પીછો કરતું પડછાયા જેવું સ્મરણ, અને નહીં જીવાયેલી અઢળક ક્ષણ... આ બધાયનો સરવાળો એટલે જ કદાચ ‘જીવન’ ! આમ જોઇએ તો કોઇ આર્ટ ગેલેરીમાં ઘટનાઓને એક ફ્રેમમાં મઢીને દિવાલ પર ટાંગી દીધેલું જીવન જ આપણે સૌ માણી રહ્યા છીએ. થોડી થોડી વારે એક નવો ચહેરો સાવ નવી અને જુદી જ નજરે આપણને નિહાળે છે અને પોતાની રીતે એનું તારણ પણ કાઢે છે. ક્યાંય જિવંતતા લાગતી નથી ! ક્યાંક કોઇ ફોટોગ્રાફર જેવી ક્ષણો આપણને કિલક કર્યા કરે છે. અને આપણે (પરાણે) સ્માઇલ આપતા રહીયે છીએ.
સાવ ખુલ્લા મને જીવતા આપણે ક્યારે શિખીશું એ એક ઉખાણું છે જેનો જવાબ હજી સુધી એકેય પેપર સોલ્યુસન્શમાં અંકિત નથી. આપણને હજુ આપણા અસ્તિત્વ વિશે પુરી સભાનતા નથી ત્યાં ઇશ્વરના હોવા ઉપર શંકા કરવા બેઠાં છીએ ! રોજ નવો ઉમંગ લઈને સવાર ઊગ્યા કરે છે. સૂરજ રોજ આકાશના બ્લેક-બોર્ડ પરથી ‘ગઈકાલ’ને લૂછ્યા કરે છે. સમય કાંડે ઘડિયાળ ન બાંધતો હોવા છતાંયે ક્યારેય મોડો પડતો નથી. આપણી આંખોને તાજગી મળે એટલે ફૂલો ઉગ્યા કરે છે. ઇશ્વરે ક્યારેય ‘પોતે છે’ એવી પબ્લિસિટી કરી નથી. એને એમાં રસ પણ નથી. પણ આપણને સહુને નેગેટીવિટીના ચશ્મા ચડાવીને ફરવાની આદત પડી ગૈ છે. અને આ ચશ્મા પર રોજ શંકાશિલતાની રજ ચોંટ્યા કરે છે એને સાફ કરવાની તસ્દી આપણે કેમ નથી લેતા એજ મોટો પ્રશ્ન છે. આપણે સામાન્ય રીતે આપણી હાર પચાવી શકતા નથી. એટલે સંજોગોને વિટનેસ પણ બનાવીએ છીએ અને ગુન્હેગાર પણ. આપણી પાસે દરેક હારના ‘ડીફેન્સ’ રેડી મેઈડ હોય છે. આપણે જેટલી મહેનત આવા (નકામા) કારણો શોધવામાં કરીએ છીએ એટલી મહેનત કદાચ નિર્ધારિત ધ્યેયને પામવામાં કરીએ તો ‘કોઇ પંખીની આંખ’ ચોક્ક્સ વિંધી શકીએ છીએ. કેમ ? Think about it.
પગથિયા ચડતી વખતે લાગેલો થાક પગથિયા ઉતરતી વખતે આનંદના ઉમળકા પહેરીને પગલાઓને ચૂમવા અધીરાઈ દાખવતો હોય છે. મંદિર એ શાંતિનું જન્મ સ્થળ છે. ત્યાંથી અલૌકિક શક્યતાઓની નવી ક્ષિતિજો શરૂ થાય છે. ઝાલરી રણકાઓ, હવા જેમ ફૂલોને અડકે એવી નાજુકાઈથી આપણા કાનને અડકતા હોય છે. સમાધી જેવું સાન્નિધ્ય તો કેવળ ઇશ્વર જ બક્ષે છે.
રોજ આપણામાં કશુંક ઉઘડવું જોઇએ. વરસાદ વરસ્યા પછી ચડી ગયેલા બારી-બારણા જેવા આપણે સૌ સમયસર ઉઘડી કે બંધ નથી થૈ શકતા એ વાતનો ભારોભાર અફસોસ છે. દરેકમાં કૈંક ને કૈંક એવી ક્રિએટીવીટી પડેલી છે કે જો એનો સુપેરે સુયોગ સધાય તો ‘સ્ટ્રેસ’ નામનો માનસીક રોગ મહદ અંશે મીટાવી શકાય. ધીરી ધીરે વ્યસ્તતાઓની કૂંપળ ક્યારે વટવૃક્ષ થઈને એના મૂળીયા આપણી ‘પોતીકી મજાના ફળીયાનો’ ભરડો લઈ જાય છે એની જાણ સુધ્ધા આપણને રહેતી નથી. ‘જીવ’ એ પ્રવૃત્તિરત રહેવા માંગે છે. એકાંત અને એકલતા વચ્ચે બહુ પાતળી ભેદરેખા છે. એકલતા માણસને કોરી ખાય છે. જ્યારે એકાંતમાંથી જાગૃત સમાધીનું સાન્નિધ્ય સાંપડતું હોય છે. ‘સ્વ’ને પામવાનો ઉત્તમ માર્ગ એ એકાંતનું સાન્નિધ્ય છે. ‘જેમ ઉઘાડ નીકળ્યા પછી જ સાત રંગ અવતરે, જેમ પાનખરમાં એક્સપાઈરી ગુમાવી ચૂકેલા પાંદડાઓ ખરે’ એ વાતમાં જેટલી માર્મિકતા અને તાર્કિક્તા છે એમ જ આ વાતમાં પણ એટલો જ ગહન સંદર્ભ છે કે ‘બધાની ભીતરે કશેક કૈંક દિવ્ય છે, એ નાશવંત નથી પણ એ નિત્ય છે. બધી જ વાત આમ તો અગમ તત્વ સુધી જઈને અટકે છે.
---- ટહુકો ----
સમંદર બનવા માટે પહાડેથી ‘ધોધ થઈને પડવું’ પડે છે.

‘સાંજ’ એ ઉદાસીનતાની ઓકસફર્ડ યુનિવર્સિટી છે....જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

2010-04-16T07:31:00.000-07:00

આજે વાત કરવી છે ‘સાંજ’ની! વાત કરવી છે સંધ્યાની. વાત કરવી છે એવા સમયની, એવા પહોરની કે જે એકલતા અને ઉદાસીનું ઉદગમ સ્થાન ગણાય છે. વાત કરવી છે એવા ટાણાની જ્યારે આકાશ ફકીરીપણાની ચાદર ઓઢીને તપસ્વીપણાનો અહેસાસ કરાવે છે. ‘સાંજ’એ ભક્તિરસનું સોલો-પરફોરમન્સ છે. એ વાતાવરણના હાથે રચાયેલી રંગોળી છે.‘સાંજ’નો ઉલ્લેખ એક પણ તારીખિયામાં કે કેલેન્ડરમાં હોતો નથી, અને ઘડિયાળ પહેરીને જ સમયને વફાદાર રહી શકાય તેવી તમામ ભ્રમણાઓને એ એક જ ઝાટકે ખોટી પાડી શકે છે. આપણી અને કુદરત વચ્ચે જો કોઇ મોટો તફાવત હોય તો એ ‘વાયદો નિભાવવાનો’ તફાવત છે. કુદરત કોઇપણ કમિટમેંટ વગર આપણને કેટકેટલું આપે છે! અને આપણે સાંજ પડ્યે એટલા કમિટમેંટ આપીએ છીએ જેમાંથી મોટા ભાગના અધુરા જ રહી જાય છે. હ્રદય જેવું હોય તો ત્યાં હાથ રાખીને તમારી જાતને પુછો મારી વાત સાચી છે કે નહીં ?
‘સાંજ’ કંઇ કેટલાયે રંગો અને સ્વભાવ ધરાવે છે! માણસની જેમ જ! કયારેક ભગવો સંત જેવો, તો કયારેક મખમલી સ્વભાવ જેવો.. કયારેક આછેરો અજવાસી રંગ તો કયારેક ઉગ્રતાની ચરમસીમાએ પહોચેલા મિજાજ જેવો! એમાં એકલતા અને ઉદાસીનો મિજાજ એ આગવી વિશેષતા ધરાવે છે અને એના રંગની મજા પણ લૂંટવા જેવી છે. જાત સાથે ગોષ્ઠિ કરવાની કુંડળી કઢાવીને જરા જોઇ લેજો, સાંજ જેવો ઉત્તમ સમય એક્કય ચોઘડિયામાં ક્યાય હાથ નહીં લાગે. આમેય હું બ્રાહ્મણ ખરોને ! મેં પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ એમ બંને રીતે આ ચોઘડિયાનો લાભ લીધો છે, એટલે જ આટલા કોન્ફીડેન્સથી આ વાત તમને કહી શકું છું.
‘સાંજ’એ ઉદાસીનતાની ઓકસફર્ડ યુનિવર્સિટી છે. ઢળતા સુરજના વિશાળ કેમ્પસમાં પથરાયેલી, ગેરુ રંગનો સ્પ્રે છાંટેલી આકાશી દિવાલો પેલી નજરે ધ્યાનાકર્શક લાગે એ સ્વાભાવિક છે. પણ સાંજ એ વાવ માફક ઉંડી હોય છે. જેમ જેમ પગથિયાઓ ઉતરતા જઇએ તેમ તેમ એક ચોક્કસ પ્રકારનું અંધારું આપણને ઘેરી વળવા આતુર હોય છે. સાંજ એ દિવસ દરમિયાન લાગેલા થાકનો સરવાળો નહીં પણ ઘર તરફ જતા રસ્તાઓનો હાંશકારો છે. સાંજ એ સરકસમાનું પંખી નથી કે જેને ઇચ્છા મુજબની ઉડાન માટે પરમિશન લેવી પડે. સાંજ એ તો એવું ઇન્દ્રધનુષ છે કે જેને વરસાદ પછીના ઉઘાડની કોઇ ગરજ સાલતી નથી. સાંજ એ ‘કોઇ’ના આગમનનો વિષય છે, એને પોતીકો લય છે, એના મૂળમાં પ્રણય છે. અને જેના મૂળમાં પ્રણય હોય એનાથી શુધ્ધ તત્વ દુનિયામાં બીજું તો ક્યુ હોઇ શકે ? હુક્કામાં ક્ષણોને ભરીને ગોટે-ગોટા કરવાની આગવી આવડત પણ ‘સાંજ’ પાસેથી જ આપણને પ્રાપ્ય બની છે.
સાંજ જેટલી ઉદાસ છે એટલી જ ઉદાર પણ છે. મેં સાંજને બગીચામાં એકલા પડી ગયેલા બાંકડાઓની હરોડ વચ્ચે નવી કૂંપળો ઉગાડતી જોઇ છે. સાંજ એ ખુંદવાનો નહીં પણ ડૂબવાનો વિષય છે. ‘સાંજ’ની હથીળીને ખૂબ સુક્ષ્મતાથી વાંચવી છે, એ આવનારી રાત્રીનું ભાગ્ય છતું કરે છે. ઝાલરટાણું જાણે કોઇ પરમત્વની શોધમાં લીન હોય છે. અને એનો નાદ મંદિરની શોભામાં વધારો કરનારો હોય છે. ‘ઘંટારવ એ કાનને સ્પર્શતી ઉત્તમોત્તમ ક્ષણ છે’ એમ કહેવું જરાય અતિશયોક્તિ ભર્યું નથી લાગતું.
‘ઘડપણ’ અને ‘સાંજ’ મહદઅંશે એકબીજાના પુરક છે. આમેય પરિપક્વતા આવતા આવતા વાર તો લાગે જ ને! કારણકે પરિપક્વતા એ અનુભવોનો સરવાળો છે. જિવન એ આવડતોને વિક્સાવવાની પાઠશાળા છે. જેમાં આપમેળે જ એડમિશન મળી જાય છે. ઘડપણ એ નિષ્ફળતાઓને મઠારી લીધા પછીની મહેક છે. એ નિજાનંદતાને ખૂબ નજદિકથી માણવાની મોસમ છે. આંખને ઝીણી કરીને દરેક ચીજને બારીકાઇથી ચકાસવાનો અવસર છે. જવાબદારીઓને અલવિદા કહેવાનો નમ્ર પ્રયાસ છે. એ ભૂતકાળની બારીએથી ડોકિયુ કરીને વર્તમાનને અજવાળવાની મંદ ગતિ છે. ‘ને હકીકતમાં એ જ સાચી સંપત્તી છે. શ્રધ્ધાનું અજવાળું પાથરવાનો ખરો સમય સંધ્યા જ છે એ પછી વાત વાતાવરણની હોય કે જિવનની! સાંજ અને ‘ચા’ માત્ર ધડપણમાં જ એકમેકમાં ઓગળી શકે છે. અને એના જેવો બીજો એક્કેય અનુભવ ઇતિહાસમાં ક્યાય કંડારી નથી શકાયો.. ‘પ્રવૃત્તિ’ એ માનવીને ફ્રેશ રાખતું અલૌકિક ઔષધ છે.ઘડપણમાં ગમતિલી કોઇ પ્રવૃત્તિનો હિસ્સો બનવાની તક મળે તો વધાવી લેવી જોઇએ અને તક ન મળે તો ઉભી કરવી જોઇએ. નીવૃત્તિનો ખરો આનંદ પ્રવૃત્તિમય રહેવામાં જ છે. આ ઉંમરમાં આપણે અન્યના સપનાઓને નવી દિશાઓ ચીંધવાની જવાબદારી સ્વેચ્છાએ સ્વિકારવાની હોય છે.
---- ટહુકો ----
’સાંજ’! એ પછી જિવનની હોય કે રાત પહેલાની, પણ બંને અનુભવોની આખરી પૂંજી સમાન છે. જેની સાચવણી માત્ર ‘હ્રદય’ નામનું મ્યુઝિયમ જ કરી શકે છે.

લાગણીહીનતા – A permanent problem without temporary solutions! Jigar Joshi 'prem'

2010-03-11T07:33:00.000-08:00

હવે બારસાખ પર તોરણ ટાંગવાથી ઉંબરાને સંસ્મરણની હેડકીઓ નથી આવતી. રેઇનકોટની ફેશન એ હદે વિસ્તરી ગઇ છે કે હવે વરસાદ સાથે સીધો સંબંધ રહ્યો નથી ! ફળીયામાં વાવેલો લીમડો ક્યારે ભુતકાળ બની ગયો તેની જાણ સુધ્ધા રહી નથી. શેરીઓ હવે ખાલીપાથી ખદબદે છે. ટહુકા વિનાના સન્નાટા પડઘાયા કરે છે.”પંખી એકે’ય નથી ગાતું છતાં માણસને કૈંજ નથી થાતું”ના વાતાવરણમાં જિવવાની આદત પાડી લીધી છે. ધીરે ધીરે આપણે એવા સમાજનો હિસ્સો બની ગયા છીએ કે જ્યાં ‘સ્ટેટસ’ નામનું સ્પીડ બ્રેકર નિર્ધારિત ગતિએ સફર કરવા દેતું નથી અને પોતીકી મજાની પરાણે પરાણે બ્રેક મારવી પડે છે. ઇચ્છાઓના સ્પ્રે છાંટી છાંટીને વ્યક્તિત્વના શર્ટમાંથી અજબ બૂ આવવા લાગી છે ! કાંડે મોંઘી ઘડિયાળ બાધવાનો શોખ તો પુરો કરી શક્યા છીએ પણ એ ઘડિયાળમાં ડોકિયું કરવાની ફુરસદ હવે હાથવગી રહી નથી.‘સમય નથી’ ‘સમય નથી’ નો ડંકો વગાડવાની આપણને સૌને (કુ) ટેવ પડી છે. આયોજન ન કરી શકયાની ઉણપ છતી ન થાય એટલા માટે આખી જાતને અરીસાના શહેરથી જોજનો દૂર રાખવાના વ્યર્થ પ્રયાસોમાંથી આપણે ક્યારે બા’ર આવીશું એ મોટો પ્રશ્ન છે. વ્યસ્તતાની કૂંપળો સતત અને સતત ફૂટ્યા જ કરે છે, પાંગર્યા જ કરે છે અને એને પાનખર પણ નથી લાગતી એ આશ્ચર્ય સુખદ છે કે દુ;ખદ એ નક્કી કરવું મુશ્કેલ છે.
‘સમય અને સંજોગની શિલા નીચે માણસ અને માણસપણું સતત ચગદાતું આવ્યું છે. ભેખડોનો ભાર એટલો છે કે આપણે અને આપણી લાગણીઓ માત્ર સ્ટેચ્યુ બનીને જ રહી ગયા છીએ. કોઇ એવી ક્ષણ હાથ લાગે કે જ્યારે આ કાટમાળ આઘો થાય અને આપણામાં બાકી રહેલી ક્ષણોને ફરી માણવાની તક મળે’.....પણ આવો વિચાર કર્યા પછી તુર્તજ આપણાં પોતીકા આકાશમાં ઘેરાઇ આવે છે અફસોસના વાદળો!..
આપણે ક્યારેય આપણી પોતાની પીઠ થપથપાવી નથી શકયા. કદાચિત એનો અર્થ એવો પણ હોય કે આપણાથી હજી સુધી એવું કોઇ કાર્ય થૈજ નથી શકયું !!! અથવા તો પેલી સમય અને સંજોગની શિલા નીચે હજુ આપણે ચગદાયેલા જ છીએ. સહેજ ઓકવર્ડ લાગે પણ કહેવું પડશે કે આ ક્ષણો, આ દશા, આ અવસ્થા, આ situation – એવી ક્ષણોને જન્મ આપ્યા કરે છે કે જેમાં ન તો લાગણીના પુષ્પો છે, ન તો સંવેદનશિલતાની મહેક ! રોજ આવા મહેક વગરના પુષ્પો સાથે આપણી જિંદગીની બાકી રહેલી ક્ષણો વાસ્તવિક્તાના બારણા સામે આવીને ઉભી રહે છે. એ નફ્ફ્ટ છે – ડોરબેલ નહીં વગાડે ! એ અભિમાની છે – અંદર આવવાની પરમિશન પણ નહીં લે ! અરે ! એ પરમેનન્ટ પ્રોબ્લેમ છે અને આપણી પાસે એના ટેમ્પરરી સોલ્યુશન્સ પણ નથી !!!?

આપણે સૌ પથ્થર થઇ ગયેલા સમાજની વચ્ચે અરીસાઓ જેવું નમાલું અસ્તિત્વ ધરાવીએ છીએ..‘ને તો પણ આપણી જાહેરાતો કરતા આપણે ખચકાતા નથી! કયારેક તો આપણી આવી હરકતો જોઇને સમય પણ મૂછમાંથી હસતો હશે ! આવા કાચના શહેરમાં એક-બીજા પર પથ્થરમારો કરતા આપણે સૌ શું સાબિત કરવા માંગીએ છીએ એ આપણે ખુદ પણ જાણતા નથી એ એક ઉલ્લેખનિય ઘટના જ કે’વાય નૈં ? અને આવા પથ્થરમારાથી પડેલી તીરાડો ખીણ જેવી ઉંડી થતી જાય છે એ આપણા પરવત જેવડા અહમને કયારેય ખબર નથી પડતી.

આપણે જ ઉભી કરેલી સીસ્ટમમાં આપણે જીવી નથી શકતા. આનાથી મોટી કરુણતા બીજી તો શું હોય ??! લાગણીહીનતા એ એવું સરોવર છે જેમાં વાતાવરણની લીલ એ હદે જામતી જાય છે કે એમાં ઉતરનાર બા’ર નીકળી નથી શકતો.

---- ટહુકો ----
કાશ ! આપણી પાસે એવો સંચો હોત કે જેનાથી આપણી બુઠ્ઠી થઇ ગયેલી સંવેદનાની પેંન્સિલની અણી કાઢી શકાય !

‘કવિતા’એ માપવાની નહીં પરંતુ પામવાની ચીજ છે.

2010-03-05T08:46:00.000-08:00

સૂરજ આંખો ચોળીને ઉભો થઇ ગયો છે. અંધારું બિલ્લી પગે રોજની આદત મુજબ હમણાં જ અજવાળાની પરમિશન લઇને ગયુ છે. કદાચ હજી આગલી શેરીમાં જ પહોચ્યુ હશે. ઝાકળ પોતાનું અસ્તિત્વ સમેટીને આવતીકાલની રાહ જોવામાં તલ્લીન છે. ટેબલ પર પડેલો ચાનો કપ આળસ ખંખેરવાનો ઇશારો કરી રહ્યો છે. હીંચકો અને છાપુ બંને ટગર ટગર જોઇ રહ્યા છે. એકાદ ચૂસકી લગાવો અને પછી વાંચો આજનો આર્ટિકલ. આજે ‘કવિતા’ વિશે વાત કરવાનો મૂડ છે.
‘કવિતા’ એ કાગળ ઉપર પોતીકો અજવાસ પાથરવાની પ્રક્રિયા છે. એ કહેવાની કળા છે. એ પોતાના વિચારોને અન્યો ઉપર થોપી દેવાની બાબત નથી. ‘કવિતા’ તો આપમેળે ‘પોતાના’ બનાવે એવી ક્ષમતા ધરાવે છે. એ અનુભવોના ઇન્દ્રધનુષોથી રચાય છે. કવિ પોતે શબ્દોની પસંદગી વખતે ખૂબ જાગૃત હોવો જોઇએ તો અને તો જ કવિતાને ખરો નિખાર આપી શકવામાં એ પાર ઉતરે છે. કવિતા જેવું સુક્ષ્મ અને સક્ષમ તત્વ બીજું કંઇ નથી. એ કોઇ અગમતત્વ તરફની સુસ્પષ્ટ ગતિ છે. કવિતા એટલે શબ્દોની રંગોળી કરવી. અને શબ્દોની રંગોળી કરવી એ અતિ કઠીન બાબત છે. કવિતાના રંગ, એનો સ્વભાવ–મિજાજ એજ કવિની સાચી મુડી છે. કલમ એ ટેરવાઓની વચ્ચે ઉછરી રહેલી કૂંપળ છે. શબ્દ એ શ્યાહી બનીને પ્રસરેલું આકાશ છે, એમાં આકર્ષણ ઉપજાવે તેવી ભીનાશ છે. એ કવિના શ્વાસ છે. ‘કવિતા’ એ શબ્દોનો સરવાળો નથી. એ આપણી લાગણીઓનો પ્રવાસ છે. જેમાં ‘થાક’ કથા બની જાય છે, અને ‘કથા’માંથી ‘કલા’માં પરીણમે છે. ‘કવિતા’ એ ‘જીવન’ છે. જેમાંથી ‘જીવ’નો જન્મ થાય છે. એ શક્યતાઓના બારણા ખોલી આપે છે. એ ‘ક્ષણ’ને સુક્ષ્મતાથી માણતા શિખવે છે. ‘કવિતા’ ભાષાને સરળ બનાવે છે.‘કવિતા’માં આકાશ અને સમંદર જેવા બે ગુણો રહેલા છે. એક ‘ઉંચાઇ’નો અને બીજો ‘ઉંડાણ’નો.. કવિતા એક કક્ષાએ પહોચ્યા પછી આપોઆપ ફિલોસોફીની પાંખો પહેરી લઇને ઉડાન ભરવા માંડે છે. ‘કવિતા’એ ઇન્દ્રધનુષનો આઠમો રંગ છે, એ વાતાવરણને ઘોળીને બનાવેલું રસાયણ છે. એ પહાડથી ઉતરતી મીઠાશ છે, એ રક્તમાં સોંસરવી ઉતરી ગયેલી લીલાશ છે. એ હાંસિયામાંથી આવતી સુવાસ છે.
‘કવિતા’એ મંદિર જેટલી જ પવિત્રતા ધરાવે છે. જેના પગથિયા ચઢવાથી ઇશ્વરી ઉચાઇ પામવાની તક હાથ લાગે છે. ‘કવિતા’એ સમંદરમાંથી મોતિ એકત્ર કરવાની કપરી કસોટી છે. ‘તોફાન’ એ દરિયાનો સ્વભાવ છે! કવિતાનું પણ એવું જ છે. એક વિચાર માત્ર કવિના વિચારપટ ઉપર તોફાન મચાવી દે છે. એ વિચાર જ્યાં સુધી એક પરફેક્ટ ફોમમાં પરફેક્ટ રીતે રજુ ન થાય ત્યાં સુધી એ તોફાન કવિને સતત પજવ્યા કરે છે. અને એ તોફાન પછીની શાન્તિનો આનંદ કવિને એક સર્વોત્તમ ઉચાઇ પ્રદાન કરે છે. કવિતાનું મૂળ કોઇ પણ હોઇ શકે. કોઇ ઘટના, કોઇ ક્ષણ, કોઇ વાતાવરણ, કોઇ વ્યક્તિ, કોઇ પણ ! પણ એને ‘કવિતા’ની મંઝિલ સુધી પહોચાડવી એ માત્ર અને માત્ર કવિની પોતીકી આવડત ઉપર આધાર રાખે છે. ‘કવિતા’એ કવિની ભાષા-સજ્જતાનો પરિચય કરાવે છે. કયા શબ્દનો પ્રયોગ કેવી અસર જન્માવશે એ વાતથી કવિ સુપેરે વાકેફ હોવો જોઇએ.
અનુભવ અને નિરીક્ષણ આ બે બાબતો પણ કવિતાને એક નવો રંગ આપવામાં મદદરૂપ સાબિત થાય છે. કવિ કોઇ પણ વાતાવરણને પોતીકુ ગણે છે. એ સવારને આંગણામાં પ્રેમથી વાવે છે, બપોરને સમય ફાળવીને ઉછેરે છે, સાંજને ખુલ્લા પગે સ્પર્શ કરવા અધીરાઇ બતાવે છે અને રાતને આંખમાં આંજવાની શ્રધ્ધા દાખવે છે. ‘કવિતા’ એ તારીખિયાના પાનાઓ ફાડીને બે દિવસને એકમેકમાં ઓતપ્રોત કરવાની પ્રક્રિયા છે. કવિતામાંથી ‘વાહ’ અને ‘આહ’ બંને ઉદભવે છે. ‘કવિતા’એ માપવાની નહીં પરંતુ પામવાની ચીજ છે. એ હાથમાં બગીચો ખિલવી શકે છે, એ વરસાદને વાવી અને વૃક્ષને વરસાવી શકે છે ! દરેક કવિતા પોતાનો એક મિજાજ ધરાવે છે. જેમાં કવિ પોતે, આસપાસનું વાતાવરણ, કોઇ ક્ષણ, કોઇ ઘટના અને આવું કંઇ કેટલુંયે સમેટાઇને આવે છે. ‘કવિતા’ એ વર્તમાનની ભીંત પર ભુતકાળને ચિતરવાની મથામણ છે. જેમાં સફળતા મેળવવી મહત્વની નથી પણ એ માટે મથવું એ જ મહત્વની વાત છે. ‘આંખ’ને ચહેરાની ભીંત ઉપર ટાંગેલી ફ્રેમ કહે એ જ કવિ. અને સ્વપ્નને એક ફોટો કહી એ ફ્રેમમાં મઢી પણ એજ આપે.

---- ટહુકો ----
‘કવિતા’ દિશા નથી ચીંધતી પણ નવી દિશા બનાવે છે. કવિતાથી મોટી એકે જિંદગી નથી અને જિવનથી મોટી એકે કવિતા નથી.
..............................................................................................................................
જિગર જોષી ‘પ્રેમ’
ગંગોત્રી પાર્ક / ૫૯,
યુનિ. રોડ, રાજકોટ-૫
મો : ૯૯૨૫૧૫૭૪૭૫
E-mail : jigarmsw@gmail.com

ગઝલ : થાક

2010-01-02T09:24:00.000-08:00

એક તો લાગ્યો છે અમને જાતરાનો થાક
ને ઉપર થીજી ગયો તારા જવાનો થાક

સાંજના વાતાવરણમાં તું અગર ના હોય
શક્ય છે, લાગી શકે, ગમતી જગાનો થાક

ગાલ પર ભીનાશનું કારણ ફકત છે એજ
આંખથી નિતર્યા કરે છે ચાહવાનો થાક

તુંય ઘેલી છે અલી ! કેવી કરે છે વાત !
આભને લાગે કદી આ વાદળાંનો થાક ?

ચાલ મન ! મંદિર તરફ ચાલીને જઇએ સહેજ
એ બહાને પીગળે નાસ્તિકપણાંનો થાક

હસ્તરેખાઓ અવાચક થઇ ગઈ છે ‘પ્રેમ’
હાથને લાગ્યો છે પત્રો બાળવાનો થાક
- Jigar Joshi 'Prem'

ઉદ્દેશ – ડિસેમ્બર – 2009

ગીત : ‘પીડા’ એક મનગમતું નામ

2010-01-02T09:20:00.000-08:00

અમે પીડાઓ ચિતરાવી હાથમાં
મહેંદીની જેમ એના ઊભરાશે રંગ અને એને પણ ભરવાના શ્વાસમાં

અમે પીડાઓ ચિતરાવી હાથમાં

રાતોના સંચાથી સપનાની પેન્સિલને ઘસવાના કામ અમે કીધાં
કોઇ વરસ્યુ અગાઢ અને સામે અમેય ખોબે ખોબે ઊજાગરાઓ પીધાં
મને રસ્તાઓ મેણલાઓ મારે છે એવા 'આને મેલી આવો મજનુના ગામમાં'

અમે પીડાઓ ચિતરાવી હાથમાં

તારી મીઠપ જોઈને અમે દરિયો થઈ જઈએ અને વાદળાઓ વરસાવે પ્યાર,
તને ધસમસતી ધસમસતી બાંહોમાં લઈએ જાણે નદિયુંનો તું હો અવતાર
સાંજોની સાંજોને ગૂંથ્યા કરીશું પછી વીણી ભરેલ તારા વાળમાં

અમે પીડાઓ ચિતરાવી હાથમાં

- જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

તાદર્થ્ય – નવેમ્બર-2009

ગઝલ : કોઈ આંખના સન્માન અર્થે

2010-01-02T09:10:00.000-08:00

હતાં એ જ છઇએ ; હતાં એજ રહિશું
અને નહિ ગમે એતો મોઢે જ કહિશું

તને આંગળી ચિંધશે ક્યાંક સંજોગ
તો સંજોગની આંગળી કાપી લઇશું

ધરા આભ બંનેના અવશેષ લઇને
તને મળવા કાજે ક્ષિતિજેય જઇશું

તને હક છે ના પાડવાનો પ્રિયે! પણ,
અમે તારી ‘ના’નેય ‘હા’માં જ લઇશું

કોઈ આંખના ‘પ્રેમ’ ! સન્માન અર્થે
જો ! આઘા થયા એમ સામા’ય થૈશું

- જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

વિ. વીદ્યાનગર – જાન્યુઆરી – 2010

નહિ !!! જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-12-10T07:11:00.000-08:00

વિતેલી ક્ષણોને ફરી બાંધવી છે લઈ આવ રસ્સી અને કોઇ એવી જગા પણ લઈ આવ જ્યાંથી ક્ષણોને ફરી ભાગવાનો જ મોકો મળે નહિ
અને કાં પછી એમ કર કે ક્ષણોનું ગળું દાબી ગુંગળાવી મારી પીટો ઢોલ જેથી નગરવાસીઓ એની કિકિયારીઓ સાંભળે નહિ...

અરે ! એમનું સહેજ કીધું કર્યું ત્યાં મને કેવા કેવા એ સોંપે છે કામો કે - ખુશ્બૂને કાગળ ઉપર દ્યો ઉતારી અને ફુલને સહેજ લાવો મઠારી,
પછી એમને ટેવ પડશે તો કે'શે લ્યો ! સૂરજને ઠારો અને ચાંદને સહેજ નીચે ઉતારો, સિતારને જઇને કહો રોજ એ ઝળહળે નહિ !

કવિનું જો માનો ઉદાસી તમારે ઘરે હોય તો બારણાંઓ કરી બંધ ઘોંટાઇ જાવામાં લિજ્જત રહી છે લખી લેજો દિલની દિવાલોના ખૂણે,
હ્રદય જેવું હો તો વિચારીને કહેજો ફકત આપણાં વેંત જેવા આ દર્દોને કારણ કહો કેમ પંખીને કહેવું કે ટહુકાનો વરસાદ લઇ નીકળે નહિ !

મને એક જણ આમ કહેતા મળ્યો કે - તમે આમ કરજો તમે તેમ કરજો અને ક્યાય સલવાઇ જાઓ મને ફોન કરજો ; પછી સામે મેં પણ કહ્યું કે,
સલાહો જ દેવાનો હો શોખ તો ભઇ હરણને જ સમજાવો જઇને કે એ ટળવળે નહિ, ખરા છો તમે ! ઝાંઝવાઓને નિકળ્યા છો કહેવા કે મૃગને છળે નહિ !!!
-જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ગઝલ - જિવન આખું વહી જાશે.. જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-12-10T07:06:00.000-08:00

કરૂં છું વાત શ્વાસોની ને શ્વાસો સૌ ઉછીના છે, ઉછીનું આ બધું ભરપાઇ કરવામાં જિવન આખું વહી જાશે.
ગગન વચ્ચે હું માણસ એકલો, સામે દુ;ખો તારાઓ જેવા છે, અને તારઓ ગણવામાં જિવન આખું વહી જાશે.

તમે જે જોયું, જાણ્યું, વાંચ્યું, માણ્યું, પામ્યું કે અનુભવ કર્યો છે એ તો કુદરતના ફકત એક અંશ જેવું છે,
'આ સૃષ્ટિ ગર્ભ છે ને ગર્ભમાં પણ સેંકડો સૃષ્ટિ હજી અકબંધ છે' એવું સમજવામાં જિવન આખું વહી જાશે.

સ્મરણ ફુગ્ગો નથી કે ફટ્ટ દઇ ફૂટે, સ્મરણ તો આઇનો પણ નૈં કે તૂટે ને સ્મરણ અફવા'ય ક્યાં છે કે ઉડે એમ જ !
અમે તો પાને-પાને એ લખી રાખ્યું 'સ્મરણ એવું વમળ છે કે વમળમાંથી નિકળવામાં જિવન આખું વહી જાશે.'

અઢી અક્ષરનું ચોમાસુ બધાના ભાગ્યમાં હોતુ નથી એ વાત નક્કી છે અને એમાં જે ભીંજાયા સુભાનાલ્લાહ...
પછી જે મ્હેક ફૂટે છે, પછી જે શબ્દ સ્ફૂરે...એ બધું જે થાય છે એને જ લખવામાં જિવન આખું વહી જાશે.

તમે કે'શો તો ઘર છોડીને હું ચાલ્યો જઇશ એવી જગાએ જ્યાં ન કોઇ સાદ કે સંવાદ કે વરસાદ પહોંચે 'પ્રેમ' !
પરંતુ એ'ય નક્કી કે પછી લાખ્ખો વખત બોલાવશો તો પણ... પણેથી પાછું ફરવામાં જિવન આખું વહી જાશે.
- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ગઝલ ; હવે આરામ કરવો છે ! જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-12-10T07:04:00.000-08:00

અરીસો સામે લાવીને હવે આરામ કરવો છે,
બધાં મ્હોરા ઉતારીને હવે આરામ કરવો છે.

સ્મરણની ભેખડો નીચે સતત ચગદાયું છે જીવન,
બધી ભેખડ હટાવીને હવે આરામ કરવો છે

ખભે વેતાળ માફક બેઠી છે ટાંપીને સદિઓથી,
જુઓ નફ્ફટ ઉદાસીને ! હવે આરામ કરવો છે !

'કશો તો મર્મ છે એમાં અમસ્તું કંઇ નથી થાતું
'ચલો એ ખ્યાલ ત્યાગીને હવે આરામ કરવો છે.

વમળ આ વ્યસ્તતાઓના હવે વિખરાય તો સારૂં,
આ શ્વાસોના પ્રવાસીને હવે આરામ કરવો છે.

સમયના જિર્ણ ટેબલ પર પડ્યા છે એક-બે પત્રો,
'જિગર'! એ પત્રો બાળીને હવે આરામ કરવો છે.
- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ગઝલ / - એની રામાયણ છે. જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-12-10T07:00:00.000-08:00

સમય નામના બંધ કવરમાં પોસ્ટ થયેલા કાગળ જેવું જિવતર લઇને અવતરવાનું આવ્યું-એની રામાયણ છે,
પહેલા તો સપનું થાવુ 'તુ સપના બદલે આંસુ થ્યા, ને આંસુ થ્યા તો ઝરમરવાનું આવ્યું-એની રામાયણ છે.

આમ જુઓ તો શ્ર્ધ્ધા - બધ્ધા ધરમ - બરમ કે મંદિર સાથે કોઇ પ્રકારે ના જોડાયા-નું ગૌરવ છે શ્વાસે-શ્વાસે,

આમ જુઓ તો નાસ્તિક જેવા નાસ્તિક થઇને ઇશ્વરની મુરત સામે જઇ કરગરવાનું આવ્યું-એની રામાયણ છે.

રોજ સવારે ભીની ભીની ઝાકળ જેવી ગમતી ક્ષણને સૂરજના પડકારની સામે ઉછેરવામાં સફળ થયા, પણ,
રોજ સાંજના દરિયા જેવી ઇચ્છાઓને છિપલા જેવા શ્વેત - નગરમાં સંઘરવાનું આવ્યું - એની રામાયણ છે !

યાદોના પેસેન્જર સાથે ફિક્કા શ્વાસના ખંજર સાથે સડસડાટ દોડી આવી છે 'ભુતકાળ' નામે કોઇ ટ્રેન,
સાવ અકારણ ખુલ્લમ ખુલ્લી છાતી લઇને, વર્તમાનના પાટા થઇને થરથરવાનું આવ્યું - એની રામાયણ છે.

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-19T20:29:00.000-08:00

બાળકી આજે જરા ગુમસુમ હતી,
આજ નક્કી કોઇએ તેડી નથી.
- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-19T20:28:00.001-08:00

अरे हम वो नहीं जो बारहा राहे बदलते हैं
हमारा नाम साया है तुम्हारे साथ चलते हैं
- जिगर जोषी "प्रेम"

2009-11-10T09:46:00.000-08:00

તપસ્વીપણાનો આ બોજો હવે જિર્ણ શ્વાસો ઉપરથી ઉતરશે કે નૈં ? હેં ?
હળાહળ ફરી આજ ચર્ચા થઈ છે ફરી કોઈ ક્રોસે લટકશે કે નૈં ? હેં ?

ધડાધડ ધડાધડ આ શબ્દોની વર્ષા ; કડડ્ભુસ કરતાં આ કાગળના વાદળ
કલમ જાણે ચોમાસુ થઈને મળી છે ; ગઝલ થઈને કોઈ પલળશે કે નૈં ? હેં ?

બધી મોસમોને ગજરમાં છુપાવી અઢારેકની એક કન્યા ગઈ છે
બધે એજ ચર્ચા વધી છે નગરમાં હવે ક્યાંય ફૂલો ઉઘડશે કે નૈં ? હેં ?

સમય શ્વેત રોગોના વસ્ત્રો સજીને ભલે દિવ્યતાઓનો વૈભવ બતાવે
અરીસો અગર એની સામે ધરીશું તો પોતેય પણ ચોંકી ઉઠશે કે નૈં ? હેં ?

અહીં લોકને વારસામાં મળ્યું છે ' નિસાસાના વમળોમાં અટવાતા રે'વું'
અહીં જન્મથી એક્ધારું જિવન છે પરીસ્થિતિ અહીની બદલશે કે નૈં ? હેં ?
જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-10T09:44:00.000-08:00

જો બાળપણનું બારણું ખોલી શકાયું હોત !
તો આંગણામાં આભની લાવી શકાયું હોત !

માણસપણું સતત મને અવરોધરુપ છે
હું ફૂલ હોત તો વળી ઉઘડી શકાયું હોત !

સપનાઓ તીક્ષ્ણ ધાર બની ખૂંચતા રહ્યા
નહિતર તો ખૂબ ચેનથી ઊંઘી શકાયું હોત !

દુ;ખ પથ્થરોની જેમ સખત હોય છે 'જિગર' !
દુ;ખ કાચ જેમ હોત તો ફોડી શકાયું હોત !

આ તો તમારું 'આવવું' વરદાન થઈ ગયું
જીવન નહીં તો 'પ્રેમ'થી ડહોળી શકાયું હોત !

જિગર જોષી 'પ્રેમ'

...છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે

2009-11-10T09:42:00.000-08:00

પરાપૂર્વથી કોઈ આપી રહ્યુ છે છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે
ભિતરથી જ એનું પગેરું મળ્યું છે છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે

પણે ક્યાંક કરતાલ વાગ્યાનો વૈભવ અને હાથ આખ્ખોય દાઝ્યાનો વૈભવ
તળેટીથી ટોચે બધું ઝળહળ્યું છે છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે

હતી એક જણ પાસે બે-ચાર બુંદોની આશા અને સામે એ જણ જુઓ તો -
મને આખ્ખું ચોમાસુ આપી રહ્યું છે છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે

ઘણીવાર ભગવાઓ ધારણ કરીને ભિતર કોઈ મીરાંનું મંથન કરું ત્યાં-
તરત મોર પિંછું નજરમાં ચડ્યું છે છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે

સિકંદર સમું વિશ્વ આખું ફર્યો છું ; પહાડો સમા અશ્વ કાબુ કર્યા છે
અને યોધ્ધા જેવું "જિગર" સાંપડ્યું છે છતાં હાથ ખાલીના ખાલી રહ્યા છે
જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ગીત

2009-11-10T09:41:00.000-08:00

અમે માંગ્યો 'તો ખોબો ભુતકાળ
બિલ્લી પગેથી એણે આવીને ખભ્ભા પર ધબ્બ દઈ ખડ્ક્યો વેતાળ

પ્રશ્નોના તીર થકી વિંધ્યા કરે છે મને ખભ્ભા પર બેઠેલો થાક
સહેજ દઉં જ્યાં જવાબ મને પંપાળી કે'શે "ભઈ તું તો છો જબરો ચાલાક !
પગમાં કપસિયુના ટોળા ઊભરાયા ને જીવનભર ચઢવાનો ઢાળ

અમે માંગ્યો 'તો ખોબો ભુતકાળ

શ્રધ્ધાના ત્રાજવામાં મૂકી 'તી જાત છતાં પલડું તો શંકાનું ભારે
જીવ્યો છું એમ જાણે બે-બે લગામ ઝાલી બેસવાનું હોય એક અસવારે !
પોતાના હાથમા જ ઊગેલી રેખાને કેમ કરી દેવી કોઈ ગાળ

અમે માંગ્યો 'તો ખોબો ભુતકાળ

જિગર જોષી 'પ્રેમ'

યુગોથી / જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-10T09:38:00.000-08:00

ફરી સાંજ ઢળશે ફરી રાત પડશે અહીં એ જ ચક્કર ફરે છે યુગોથી
અજબ રેસમાં સૌને મૂકી દઈને સમય મૂછમાંથી હસે છે યુગોથી

વસાતા નથી પાંપણોના કમાડો...પણે લાગણી તરફડે છે યુગોથી
પુરાતન સમી સાવ જર્જર અમારી આ આંખોમાં સપના સડે છે યુગોથી

સમસ્યા વિહોણું જિવન જીવવું એ તો ઝાકળને શ્વાસોમાં ભરવા સમું છે
હકીકતથી વાકેફ હોવા છતાંયે બધાં આવું જિવન ચહે છે યુગોથી

થશે મદભરી મસ્ત મોસમની વર્ષા ક્યહીં, એમ ધારીને ફોગટ બિચારું -
અમારા નસીબોનું ચાતક હથેળીની ડાળે જુઓ કરગરે છે યુગોથી !

ક્યહીં જિર્ણ શ્વાસો ક્યહીં છે નિસાસો ક્યહીં 'પ્રેમ' - પીડાનો અફસોસ ખાસ્સો
ક્યહીં ફુગ્ગા જેવી ગમંતી ક્ષણોને સતત ટાંકણીઓ અડે છે યુગોથી

જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-10T09:36:00.000-08:00

અમે જોયું છે સાવ સગી આંખે
દરિયાનો ઓટોગ્રાફ આપવાને આવે છે મોજાઓ રોજ રોજ કાંઠે
અમે જોયું છે સાવ સગી આંખે

એને જોવાને જઈએ ભઈ સાંજકના રોજ અમે દરિયાના પહેલેથી ફેન
રેતીને સ્પર્શી એ તો ફૂટે છે ગીત અને અંગુલી થઈ જાયે પેન
છીપલાના ઓરડાથી શબ્દોના મોતિડાં ઝીણું ઝીણું રે સહેજ ઝાંખે

અમે જોયું છે સાવ સગી આંખે

દરિયાને જેમ અમે મળવા જઈએને એમ દરિયો પણ આવે છે મળવા
સોરી હો 'પ્રેમ ' જરા બીઝી હતોને... મને દેખીને લાગે કરગરવા
મૂકીને મન પછી ભેટવાને આવે ને બોજ બધો ઊતારી નાખે

અમે જોયું છે સાવ સગી આંખે

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-10T09:34:00.001-08:00

સાગરની વારતા અને પથ્થરની વારતા
બચપણની સાથ ગઈ મરી દફતરની વારતા

નાસ્તિકપણુ સ્વભાવથી અળગુ થઈ ગયું
કોણે કહી હશે મને ઈશ્વરની વારતા !?

એમાં તો ક્યાંય ઝેરનો ઊલ્લેખ પણ નથી
પાછા કહો છો એ હતી શંકરની વારતા !

ફૂલોનો હાલ શું થયો ? જાણી જશે જો તું
સાચ્ચેજ નૈં ગમે પછી અત્તરની વારતા.

બાકી તો 'પ્રેમ' કોઇનું એવું ગજું નથી
આંખોજ વર્ણવી શકે ઝરમરની વારતા.

-જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-10T09:34:00.000-08:00

2009-11-10T09:33:00.000-08:00

હવે આગળ કશે રસ્તો નથી એ પણ હકીકત છે
હું પાછૉ ક્યાયથી વળતો નથી એ પણ હકીકત છે

સતત ફરિયાદ, ઈર્ષાઓ, સખત પીડા ને સીમાઓ
છતાં આ જિંદગી ધક્કો નથી એ પણ હકીકત છે

બધી ડાળે બહારો છે બગીચાઓય મહેકે છે
અને ત્યાં નામનો ટહુકો નથી એ પણ હકીકત છે

સમય જ્યારે મળે ત્યારે તને સંભારતો રહુ છું
સમય ક્યારેય પણ હોતો નથી એ પણ હકીકત છે

ભલે એમાંય છે તોફાન, ભરતી - ઓટ, મોજા, 'પ્રેમ',
છતાં આ આંખ એ દરિયો નથી એ પણ હકીકત છે

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-10T09:31:00.000-08:00

એને નડ્યો છે એનો સ્વભાવ
ઈગોના આલીશાન મહેલો ચણીને એણે બાંધ્યા છે ભ્રમના તળાવ

એને નડ્યો છે એનો સ્વભાવ

પ્લાસ્ટિકના ફૂલોથી મઘમઘતી રાખે છે ડેકોરેટેડ ફૂલ્છાબ
એક બેલ મારે ત્યા ચાર જણ પૂછે કે ઔર કુછ ચાહિયે હૈ સા'બ ?
મલ્લમ લગાવે છે જેમ જેમ એમ એમ ઉંડો થયો છે એનો ઘાવ

એને નડ્યો છે એનો સ્વભાવ

દરિયામાં ડૂબકી લગાવે પણ શર્ત એનું પાણી ના હોવું જોય ખારું
રેઈનકોટ પહેરીને ભીંજાવા નીકળૅ ને સૂરજમાં શોધે અંધારું
બારણાં પર ટાંગ્યું છે "વેલ-કમ"નું બોર્ડ, કોઈ આવે તો ક્યે નૈં કે 'આવ'

એને નડ્યો છે એનો સ્વભાવ

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

"જન્મ પહેલાનું સ્વપ્ન" / જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-03T08:55:00.000-08:00

" હાલુલુલુલુલુ !
અરે ! મારો દીક્કો !
અરે ! મારું ચકુડીયું !
"આવા તો કૈક સંબોધનોના વરસાદ
મને પણ ભીંજવી નાખશે...

પણ મમ્મી ! એ તો કહો,
મારું નામ શું રાખશો ?????
હં...!!!! મારું નામ રેશમ રાખીએ તો ??
હા, હું મખમલી સ્વભાવ લઈને
જીવવા માગુ છું.
પણ, આ નામ તો જૂનું છે નહિ ????
કૈક નવું વિચારોને !?
હં...!!! "ખુશી ?"
આમેય હું ઘરમાં આવીશ
એટલે
આંગણામાં ખુશીઓનો કલબલાટ હશે...
સૌની આંખોમાં એક 'ફૂલ'ને તેડ્યાનો તરવરાટ હશે...
પંખીની પાંખોમાં મને જોવાનો ફ્ફ્ડાટ હશે...
અને "ખુશી" આવ્યાની ખુશી તો સૌના
કાને પડઘાવાની, સિવાય કે મારી મા !
કેમ કે, એક દિકરીનો અવાજ સંભળાય
એવા કાન નથી મળ્યા મારી મા ને !!....
એને તો બસ દિકરો જ........
જવા દ્યોને
હું પણ સાવ ગાંડી છું ; ખબર છે કે
અમુક સપનાઓ
ક્યારેય સાચા નથી પડતા છતાંય
આ નફ્ફ્ટ આંખને આવા સપનાઓ જોવાની કૂટૅવ પડી છે....
'શું બધાની મમ્મી આવી જ હશે ?
તો મારી મમ્મીની મમ્મી કેમ આવી નહોતી ?
"હાલુલુલુલુલુ !
અરે ! મારો દીક્કો !
અરે ! મારું ચકુડીયું !
"આવા એક્કેય સંબોધનોના વરસાદ
મને નહીં ભીંજવે...અને મમ્મી મારું નામ રાખશે "જન્મ પહેલાનું સ્વપ્ન"
અને એને આંખમાં જ ગુંગળાવી મારશે, અરધી રાતે...!

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

અધવચ્ચે જ.... જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2009-11-03T08:42:00.000-08:00

બસ
તારા પગરવનો વરસાદ જ્યારથી
થંભી ગયો છે
ત્યારથી મારી બાલ્કનીની એકલતા
મને રોજ
ઘેરી જાય છે - સાવ કોરાકટ્ટ વાદળોની જેમ.....

ઘરે આવીને કેટલીયેવાર મન થાય છે કે
ઝ્ભ્ભાની સાથે સાથે ખાલીપો પણ
ટાંગી દઉં ખીંટીએ

પછી

સિગાર જલાવી લઉં છું - ખાલીપાને ગુંગળાવી મારવા.....

આરામ ખુરશીમાં રોજ સાંજ તો પડે છે - આરામ વગરની...

બાજુના ટેબલ પર પડૅલો ચાનો કપ
રોજ અફસોસ કરે છે - નહીં પીવાયાનો...

સુક્કી થઈ મારી આંખોની ધરતીમાં,
મોસમોએ કટલાયે પ્રયાસો કર્યા છે - ભીનાશ રોપવાના...

હજી પણ સાંજે છ ના ટકોરે
તને મળવા દોડી જવાનું મન થાય છે,
ને મન પોતે જ અટવાય છે - મળવાના કારણ શોધવામાં...

'ને પછી સાંજમાંથી રાત... રાતમાંથી સવાર થઈ જાય છે - મારી ઈચ્છાઓની....
...ને મારી સિગાર અધવચ્ચે જ....
- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ઉદાસી

2009-04-30T02:27:00.000-07:00

આઝાદ ગઝલ ; જિગર જોશી 'પ્રેમ'

જિંદગીભરના ગ્રહણવાળી મળી છે દોસ્ત રાશી મને,
જેમ બાળક માને વળગે એમ વળગી છે ઉદાસી મને.

માર્ગ સાથે કોઈ સંબંધો નથી આમ તો,
કોઈ પગલું કાયમી રાખે પ્રવાસી મને.

વેદનાના ગર્ભને વાઢવા
રાત આપી છે અમાસી મને.

ચાંદની સ્પર્શવા,
દે અગાસી મને.

2009-02-28T23:42:00.000-08:00

તડકાની મોસમમાં લાગે છે ટાઢક ને ઠંડીની મોસમમાં લૂ...
તને સત્તરમું બેઠું કે શું ?

જિગર જોષી "પ્રેમ"

2009-02-28T23:32:00.000-08:00

ઍવું ગજૂ નથી કે છુપાવું આ ઘાવને
તસવીર જેમ ટાંગશું તારા અભાવને.

આઘેથી એક મત્સ્ય પરી જોઈ ને પછી
દરિયાને કીધુ 'એ ય પરીચય કરાવને !

હોઠૉના સૌ કમાડ કરીને જરાક બંધ
કેવું સરસ એ મૌનમાં બોલી 'તી "જાવ ને"

ઈચ્છા તો છેલ્લી એજ કે દર્દોનું ઘર મળે
દુખતી રગોને સહેજ તું પાછી દબાવને.

તારા સ્મરણથી કાલ છલોછલ ભર્યુ 'તું જે
જોયા કરું છું આજ એ ખાલી તળાવને.

પીળાશ પાનખર સમું ક્યાયે કશું નથી
કમળૉ થયો છે "પ્રેમ" તમારા સ્વભાવને..
જિગર જોષી "પ્રેમ"

Ordanu Ekant !

2008-07-04T07:02:00.000-07:00

આખાયે ઓરડાનો ખાલીપો પી જાવો એકાદા ખૂણામાં જઈ
તને મોડેથી સમજાશે ભઈ !

2008-06-26T23:28:00.000-07:00

આજ એ વરસ્યો ફરી માંઝા મૂકી,
આજ પાછી સ્કૂલથી છુટ્ટી મળી !
-જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-06-26T23:07:00.000-07:00

કોઈ "દરિયા" જેમ બોલાવે અને,

જાતથી "ખળખળ" થવાતું હોત તો ?
-જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-06-20T01:15:00.000-07:00

કોણ ફૂલો મૂકવા આવ્યું હતું કોને ખબર ?
કબ્રમાં તીરાડ ક્યાં છે કે તમે ઝાંખી શકો !?

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-06-20T01:11:00.000-07:00

મારી જ હાજરીના પ્રભાવો છે "પ્રેમ" આ,
મારા વિનાનું સ્વર્ગ ધબક્તું જ ક્યાં હતું ?
- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-06-20T00:58:00.000-07:00

એક ખાલી ઓઢણી ભૂલી જઈને
કેટલો મારા ઉપર ઉપકાર કીધૉ !
- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-06-10T23:40:00.000-07:00

સપનામાં કોઈ સ્પર્શ થયો હોવો જોઈએ,
હોઠે નહીં તો સ્મિત ચમકતું જ ક્યા હતું ?!

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-06-10T23:03:00.000-07:00

પ્રાર્થનામાં એક સાથે કેટલું માંગી શકો ?
જીર્ણ વસ્ત્રોથી વરસતા આભને ઢાંકી શકો ?

આપ બહુ બહુ તો કરીએ શું શકો દુનિયા વિશે ?
સત્ય જેવા સત્યને બસ ક્રોસ પર ટાંગી શકો !

અંધ આંખો, પાંગળું મન ને લથડતા હો કદમ,
તો સફળતાને ભલા કઈ રીતથી આંબી શકો ?

કોણ ફૂલો મૂકવા આવ્યું હતું કોને ખબર ?
કબ્રમાં તીરાડ ક્યાં છે કે તમે ઝાંખી શકો !

જો, ફરી સંધ્યા સમય આવી ગયો છે "પ્રેમ"નૉ,
સૂર્યને બાંધી શકો તો ક્યાં સુધી બાંધી શકો.

- જિગર જોષી "પ્રેમ"
નવનીત સમર્પણ - જૂન ૨૦૦૮

2008-06-10T22:22:00.001-07:00

ઘણાં ચહેરા, ઘણી વાતો, ઘણું મૂકી ગયો છું હું,
અરીસો થઈ અને મુજ હાથથી ફૂટી ગયો છું હું.

ઘણી મશહૂર છે સ્ટૉરી, "ટપકતી છત હતો પહેલાં"
પછી વરસ્યો ઘણૉ વરસાદ અને તૂટી ગયો છું હું.

વિચારું છું હજી ભીનાશ જેવું શું હશે અંદર ?
નહી તો આંખથી તો ક્યારનો છૂટી ગયો છું હું.

અરે હું ચાંદ છું પૂનમ તણૉ જાણૅ છે આખુ જગ,
અમાસી રાતનું મન રાખવા ડૂબી ગયો છું હું.

વટાવી ગઈ હદો સઘળી ય મજબૂરી અમારી કે-
હતું મારં જ એ ઘર "પ્રેમ" ! ને લૂટી ગયો છું હું.

- જિગર જોષી "પ્રેમ"
ગઝલવિશ્વ ડિસેમ્બર ૨૦૦૭

2008-06-07T01:33:00.001-07:00

હાસ્ય ચહેરા પર સજાવી નીકળે છે,
એક માણસ અન્યને કેવો છળે છે !

રાત આખી જાગવાનો ફાયદો છે,
ધીરે ધીરે ચાંદની પીવા મળે છે.

સહેજ તારો જ્યાં ઉડે રૂમાલ જાનમ,
કેટલાં રસ્તા પછી ટોળે વળે છે.

જે અહમ છોડે નહીં, પસ્તાય છે એ,
કંઈ સદીઓથી હજી સૂરજ બળે છે.

સાવ દુનિયાથી કંઈ પર નથી હું,
વૃક્ષ, પંખી વાત મારી સાંભળે છે.

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-05-22T05:43:00.000-07:00

અરીસો એટલું બોલ્યો, નીહાળી,
ઘણી બદલાઈ ગઈ તું એક વરસમાં !

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

શેર

2008-04-26T02:50:00.000-07:00

એ જ મારી કમનસીબી છે ખુદા ! શું તું નથી કંઈ જાણતો ?
એક શમ્મા હું જલાવું ને અદાવત રાતથી થઈ જાય છે !
- જિગર જોષી "પ્રેમ"

આપણી પાછળ દિવાની છે !

2008-04-26T02:28:00.000-07:00

વાત સાલી આ મજાની છે !
આપણી પાછળ દિવાની છે !

આંખ માંડી છે ફરી એણે
આગ પાછી લાગવાની છે

કઈ અદાની વાત કરશું બોલ ?
સૌ અદા એની તુફાની છે.

સ્વ્પ્નમાં ખોવાય છે દિનભર
બેઉને લાગી જવાની છે.

દિલ છે દરિયો નાવડી છું હું
ક્યાં ફિકર કંઈ? એ સુકાની છે.

કેટલું ચાહી શકો એને ?
વાત સૌ સૌના ગજાની છે

આજ પાલવ એમનો સરક્યો
છેડખાની આ હવાની છે

"પ્રેમ" છું ને પ્રેમમાં પાગલ
આ અસર એની દુવાની છે
- જિગર જોષી "પ્રેમ"

રસ્તા વિશેના મોનો-ઈમેજ

2008-04-22T22:31:00.000-07:00

(૧)
રસ્તાના દરેક વળાંકે
એક પડઘો સંભળાય છે
કે - everyone wants change

(૨)
હસીને
મળી લઉં છું
બધાને હવે
મને જિંદગી જીવવાનો
રસ્તો મળી ગયો

(૩)
મારા શહેરના રસ્તાઓએ
કોર્ટને લખ્યો છે એક ખત ;
'મારા શહેરમા વૃક્ષોની છે અછત'

(૪)
જ્યારે
હું વૃક્ષનો ટેકો લઈ
બેઠો હોઉં છું
ત્યારે હું રસ્તો હોઉં છું

(૫)
એ રસ્તો પણ
કેટલો ખુશનસીબ છે

કે જ્યાંથી
દાંડીકુચની શરૂઆત થઈ !

(૬)
રસ્તો એટલે શુ?
;કોઈ માટે રસ્તો કરી જુઓ

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2008-04-12T02:26:00.000-07:00

લઘુકથા/ ફ્લેટ સમું મકાન

રમણિકલાલને ચાર દિકરા. મનિષ, વિશાલ, મૌલિક અને ધૈર્ય. મનિષનો મિત્ર સુધાકર ત્રણેક વર્ષ થયા અમેરિકા સેટલ થયો છે. આમ તો ફાવી ગયું છે પણ ફ્લેટમાં આંગણાનો અભાવ હોવાથી જૂની આદત મુજબ ચણ નાખી શકતો નથી. મનિષના લગ્ન થયે છ વર્ષ થયા. તેને એક દિકરી વર્ષા અને દિકરો તપન. સૌથી નાનો ધૈર્ય હજી કોલેજના બીજા વર્ષમાં એટલે એના મિત્રોની ઘરમાં આવન-જાવન રહેતી. વિશાલ અને મૌલિકનાં હમણાં જ લગ્ન થયા એટલે ઘરમાં હવે સંકડાશ થવા લાગી. સમય-સંજોગ જોઈ મોટા પૂત્ર મનિષ અને વિશાલે પિતા રમણિકલાલને નવા મકાન માટે કાને વાત નાખી. રમણિકલાલની ઈચ્છા ન્હોતી તોય દિકરાઓને રાજી રાખવા ત્રણ માળનો ફ્લેટ બનાવવાનું નક્કી કર્યું. ત્રીજા માળની છત ભરવાનું કામ બાકી હતું અને દર વખતની જેમ સુધાકર અમેરિકાથી મનિષના પરિવારને મળવા આવ્યો અને મનિષ તેને નવું મકાન જોવા લઈ ગયો અને સુધાકરના શબ્દો....
તારું મકાન ફ્લેટ સમું તો બનાવમાં
પારેવડા પછી અહીં ચણવા નહીં રહે !

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2008-04-08T02:25:00.000-07:00

ખરા યોધ્ધા અગર હો તો સમયની છાલને છોલો
પછી લઈ આયનો હાથે તમારી જાતને તોલો

તમારા સમ જગા દિલમાં બનાવી શાનથી જીવું
પ્રથમ એ શર્ત છે કે આપ દિલના દ્વાર તો ખોલો

ખુદા બક્ષે જરા હિમ્મત અમારા દુશ્મનોને પણ
નમાલા સાથ યુધ્ધોની મજા ક્યાં હોય છે બોલો?

જરા ફૂંકો અને વાગી ઉઠે તો ના નહીં મિત્રો
અરે આ વાંસ માફક માનવી પણ સાવ છે પોલો

અહીંથી પંથ બંનેના અલગ થઈ જાય છે માન્યું
અમારું મન રહી જાશે हमारे साथ तुम रो लो

મને શ્રધ્ધા છે અજવાળું બધે પથરાઈ જાવાનું
જરૂરત છે તમે પેલી અમાસી ગાંઠને ખોલો

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-04-08T02:18:00.000-07:00

નદીને આવકારી જાતને છલકાવવા માંડ્યો
બરાબર ખ્યાલ દરિયાનો મને પણ આવવા માંડ્યો

પછી આગળ જતાં માઠુ ન લાગે કોઇ દિ' ક્યાંયે
જનમતાંવેત બાળક જ્હેર થોડું ચાંખવા માંડ્યો

જુઓ દિવાનગી મારી ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ
કહ્યું એણે ખુદા છે તો ખુદામાં માનવા માંડ્યો

ન લાગે ભેજ દુનિયાનો ન બીજી હો અસર કંઈપણ
હવે પ્લાસ્ટિકથી વીટી સબંધો રાખવા માંડ્યો

સરળ રસ્તો મલ્યો છે 'પ્રેમ'ને અજવાસ કરવાનો
મજાથી આગ મનના કાગળોને ચાંપવા માંડ્યો
જિગર જોષી "પ્રેમ"

એક ગીત...

2008-04-08T02:15:00.000-07:00

રોજે મનમાં સવાલ થાતો કોણ રમી ગયુ ગેમ !
આખેઆખા અઠવાડિયામાં એક જ રવિવાર કેમ ?

સવારમાં તો સ્કૂલે જાવું બપોર પછી હોય ટ્યુશન
ગજા બહારનું લેશન દેવું થઈ ગઈ છે આ ફેશન

પડ્યો પડ્યો સુકાઈ જાવાનો 'બચપણ' નામનો ડેમ

રોજે મનમાં સવાલ થાતો......

ભણવું ભણવું ભણવું ભણવું બીજી નહીં કોઈ વાત
હવે તો ભણતર નામે સાલો લાગે છે આઘાત

ડિક્શનેરીમાંથી ભૂંસાઈ જાશે હૂંફ, લાગણી ને 'પ્રેમ'

રોજે મનમાં સવાલ થાતો......

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ગઝલ

2008-04-08T01:34:00.000-07:00

દરરોજ હર ઘડી બસ આવો વિચાર આવે
હું નામ આપનું લઉં ત્યારે કરાર આવે

નીકળે જ્યાં ફૂલ લઈ તું ખુલ્લી બજારમાંથી
તારી જ સાવ પાછળ ચાલી બહાર આવે

કાલે સવારે એણે મળવા મને કહ્યું છે
હુ રાહ જોઉ છું કે જલ્દી સવાર આવે

શોધી શકે નહીં જ્યાં એવી જગા જવું છે
મારી કને હવે જો તું એકવાર આવે

એવી જ છે અપેક્ષા મારું જ નામ લે તું
જાણ્યે અને અજાણ્યે યા તો ધરાર આવે

તારો જ હાથ કાયમ મારા નયન ઉપર હો
ગમશે મને ખરેખર જો અંધકાર આવે

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

(પ્રથમ ગઝલ સંગ્રહ "ઈશ્કથી અશ્ક"માથી)

2008-04-06T02:14:00.000-07:00

આપણો પરિચય અહીં નાની જ અમથી વાતથી થઈ જાય છે
રોજ મારી ઝંખનાનુ ખૂન મારા હાથથી થઈ જાય છે

ઓ હકીમો ! ત્યાં દવાઓ આપની કંઈ કામ ક્યાથી આપશે ?
સાત સાગરથીય ઉંડી મિત્રતા જ્યાં ઘાવથી થઈ જાય છે

હું બધુયે ભુલવાની હોડમાં ને હોડમાં જીવ્યા કરું
તોય તારા નામનું સ્મરણ નઠારા શ્વાસથી થઈ જાય છે

એ જ મારી કમનસીબી છે ખુદ! શું તું નથી કઈ જાણતો?
એક શમ્મા હું જલાવું ને અદાવત રાતથી થઈ જાય છે

સેંકડો મિટર ઉંચી દીવાલની સગવડ કરી છે 'પ્રેમ' ત્યાં
તોય આંસુની મુલાકાતો અમારા ગાલથી થઈ જાય છે

- જિગર જોષી "પ્રેમ"
(પ્રથમ ગઝલ સંગ્રહ "ઈશ્કથી અશ્ક"માથી)

વારસામાં ઉદાસી મળી છે

2008-04-04T01:17:00.000-07:00

વારસામાં ઉદાસી મળી છે

સાવ સૂની અગાશી મળી છે

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2008-04-04T01:13:00.000-07:00

અરે હું ચાંદ છું પૂનમ તણો જાણે છે આખું જગ,

અમાસી રાતનું મન રાખવા ડૂબી ગયો છું હું

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

રોજ એની નજર છેતરી જાય છે

2008-04-03T07:04:00.000-07:00

રોજ એની નજર છેતરી જાય છે
રોજ મારા ઝખમ ખોતરી જાય છે

કંટકોને'ય એની ખબર ના પડી
કોણ ફૂલોમાં મ્હેકો ભરી જાય છે

એક તું કે નથી આવતી કોઈ દિ'
સાંજ પણ રોજ માફક સરી જાય છે

સાવ બસ પાનખર જેમ સપના મળ્યાં
સહેજ અમથી હવામાં ખરી જાય છે

વૃક્ષ જેવુ મળ્યું છે હ્રદય "પ્રેમ"ને
કોઈ પણ હો વિહગ કોતરી જાય છે

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

હું જ મારી વેદનાઓમાં તરી લઉં છું

2008-04-03T06:50:00.000-07:00

હું જ મારી વેદનાઓમાં તરી લઉં છું
પ્યાસ લાગ્યે જામ એમાથી ભરી લઉં છું

આ નવાબોના હ્રદયને સાચવી લેવા
સાવ નાની વાતમાં પણ કરગરી લઉં છું

કોક દિ' ભારણ સમું લાગે મને જ્યારે
હું જ આસું થઈ નયનમાથી સરી લઉં છુ

પીડ જ્યાં જ્યાંથી મળે ભેગી કરૂં છું હું
સુખ મળે ત્યાં વિશ્વ આખું આવરી લઉં છું

એમની છે હાજરી બસ એમ માનીને
રોજ ગોષ્ઠિ જાત સાથે આદરી લઉં છું

ક્યાંય જ્યારે લાગતું ના હોય મન મારૂ
હુ છબી જૂની ઉદાસીની ધરી લઉં છું

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

બસ ખૂબી તો એ જ તું બોલાવ ને આવી શકુ

2008-04-03T06:39:00.000-07:00

બસ ખૂબી તો એ જ તું બોલાવ ને આવી શકુ
ને ચમન આખું'ય તારા હાથમાં વાવી શકું

ના, નથી જાદુ કશું તાકાત તારી હાજરી,
તું કહે તો ભર અમાસે ચાંદ બોલાવી શકું

આપ સમજણ એટલી ના જોઈએ બીજું કશું
જે મળે, જેવા મળે, એવા જ અપનાવી શકું

પહાડ ઝરણું આભ અવની મ્હેલ ને આ ઝૂંપડી
એક ખાલી શેરમાં કંઈ કેટલુ લાવી શકું

બાગ ઘર તારી ગલી આ ગામ ને આખું જગત
તું મળે તો આ બધું હું રોજ મહેકાવી શકું

વેદનાનો હોય કે એ પ્રેમનો કે ત્યાગનો
આ ગઝલમાં તુ કહે એ ભાવ હું લાવી શકું

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

ગઝલ / બની ગયો છું

2008-04-03T06:07:00.000-07:00

અવસર વિના લટકતું તોરણ બની ગયો છું
સાચે જ જિંદગીનું ભારણ બની ગયો છું

ક્યારેક કોઈ ચાટે ક્યારેક મારે ઠેબુ
રસ્તા ઉપર રઝડતું વાસણ બની ગયો છું

રૂટીન થઈ ગયું છે ચાવી 'ને ફેંકવાનું
વહેલી સવારમાનું દાતણ બની ગયો છું

રાખી નથી શકાતું છોડી નથી શકાતું
એવી જ ચીજનું હું વળગણ બની ગયો છું

હું સાવ સત્ય બોલું એવું નહીં જ માનો
(પણ)ખોટુ નહિ જ બોલું દરપણ બની ગયો છું

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

લટ એમની

2008-04-03T05:59:00.000-07:00

કો'ક દિ' બસ બે ઘડી દેખાય છે લટ એમની
એમનાથી પણ વધુ શરમાય છે લટ એમની

ગાલના ખંજન સુધી લંબાય છે લટ એમની
ત્યાં સુધીમાં કેટલા વળ ખાય છે લટ એમની

કોઈ દિ' છેડે હવા જો એમની લટને અગર
કાન પાછડ પ્રેમથી લઈ જાય છે લટ એમની

ઢાળવી મૂશ્કેલ છે એ વાતને ગઝલો મહીં
ગાલથી હોઠો સુધી જ્યાં જાય છે લટ એમની

"પ્રેમ" એ ખોવાઈ જ્યારે જાય છે ખ્વાબો મહીં
આંગળીમાં જઈ અને વીંટાય છે લટ એમની
- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-04-03T04:02:00.001-07:00

ચેનથી હું કેમ બેસુ કોઈ રોજે રોજ આવી જાય છે
કોણ જાણે કોણ દર્દોને અમારું ઘર બતાવી જાય છે

એક માણસ તો પ્રસંગો સાવ નાના પણ સજાવી જાય છે
એક મણસ તો વારતા આખા જિવનની પણ છુપાવી જાય છે

ભાગ્યનો રસ્તો'ય સાલો અર્થક્વેક સમો હશે ન્હોતી ખબર
ક્યાંક ઘટના ક્યાંક અફવાઓ બનીને હચમચાવી જાય છે

હા, મને તો ભીડના અંધાર સાથે પણ લગાવો છે છતાં
યાદનું એક આંગણું એકાંતની શમ્મા જલાવી જાય છે

એક બાળક એક શાયર એક પાગલ એક પ્રેમી..એક તું
આ બધાં ભેગા મળી ખાલીપણું મારૂ મિટાવી જાય છે

સાવ ખાલી ઓરડા જેવા જ છઈએ આમ તો 'જીગર' અમે
વાર તે'વારે ગઝલના અવસરો અમને દિપાવી જાય છે

એટલે બહુ જાન પહેચાનો નથી આ સ્વપ્ન સાથે "પ્રેમ"ને
આંખ જ્યાં લાગે છે કોઈ સ્વપ્નનો પરદો હટાવી જાય છે

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

રસ્તા વિશેના મોનો ઈમેજ

2008-04-02T03:03:00.000-07:00

(૧)
રસ્તાના દરેક
વળાંકે એક પડઘો સંભળાય છે કે -
everyone wants change

(૨)
હસીને મળી લઉં છું
બધાને હવે
મને જિંદગી જીવવાનો
રસ્તો મળી ગયો

(૩)
મારા શહેરના
રસ્તાઓએ કોર્ટને લખ્યો છે એક ખત ;
'મારા શહેરમા વૃક્ષોની છે અછત

(૪)
જ્યારે હું
વૃક્ષનો ટેકો લઈ બેઠો હોઉં છું
ત્યારે હું રસ્તો હોઉં છું

(૫)
એ રસ્તો પણ કેટલો ખુશનસીબ છે
કે જ્યાંથી દાંડીકુચની શરૂઆત થઈ !

(૬)
રસ્તો એટલે શુ?
;કોઈ માટે રસ્તો કરી જુઓ

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2008-04-02T02:20:00.000-07:00

અશ્કની ને ઈશ્કની દુનિયા નિરાળી હોય છે

આશિકોના ઘેર તો રોજે દિવાળી હોય છે

ચાંદનીનું મૂલ્ય સાચું એ જ જાણે છે અહીં

માત્ર જેઓના નસીબે રાતપાળી હોય છે

આમ તો કાંટા જ હિફાઝત કરે છે ફૂલની

ક્યાં બધાંયે બાગમાં હંમેશ માળી હોય છે?

ઘર બળે, દુનિયા બળે એ તો ફિકર કરતો નથી

જિંદગી જેણે સુરાલયમાં જ ગાળી હોય છે

જાય ક્યાં ? એ તરફ તો ખીણ છે સંબંધની

આ તરફ આકશ જેવી,"પ્રેમ"! પાળી હોય છે

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

ગઝલ ; સમય

2008-04-02T02:12:00.000-07:00

સરી જાએ છે એ પળમાં જ રોકાતો નથી મિત્રો
સમય તો કોઈ નો પણ કોઈ દિ'થાતો નથી મિત્રો

અજબ છે આ કસબ એનો સતત ચાલ્યા કરે તોયે
કદી ચેહ્રરા ઉપર થાકે'ય વરતાતો નથી મિત્રો

બધે છે બોલબાલા ને બધે એની હકૂમત છે
છતાં મોટઈ એની છે કે દેખાતો નથી મિત્રો

આભિમાની નથી કંઈ એ સ્વમાની જીવ છે એ તો
તજી દે છે જગા જે, ત્યાં ફરી જાતો નથી મિત્રો

ભલે હો લાખ મજબૂરી ફકીરી હાલ હો તો પણ
સમયનો હાથ તો ક્યારે'ય લંબાતો નથી મિત્રો

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

તમારી મહેરબાનીઓ તમારી એ દુઆ યારો

2008-04-02T01:58:00.000-07:00

તમારી મહેરબાનીઓ તમારી એ દુઆ યારો

પળેપળ યાદ આવ્યો છે મને મારો ખુદા યારો

અરે હું સૂર્ય છું, પાછો ઉદય થાશે અહીં મારો

ઢળેલી સાંજ દેખી આમ ના ખાઓ દયા યારો

અમારી શર્ત પૂરી થઈ હવે લ્યો આપનો વારો

ઝહર તો પી ગયો છું હું હવે આપો સુરા યારો

હજી હમણાં જ આવ્યો છું ખબર મોસમની હુ લઈને

જલાવો ના શમા હમણાં છે તોફાની હવા યારો

જગતના એ બધાં રંગો વિશે હમણાં ન કે'શો કંઈ

હજી તો "પ્રેમ" આ દુનિયા મહીં તો છે નવા યારો

- જિગર જોષી 'પ્રેમ'

2008-03-31T22:04:00.000-07:00

તમારી જ આંખોમાં ડૂબી જવું 'તું

જગા ના મળી તો ગયો છું સુરામાં

- જિગર જોષી "પ્રેમ"

2008-03-29T22:53:00.000-07:00

हटाया याद का बिखरा पडा सामन जब हमने
कही टूटे खिलौनेमै मिला बचपन खज्ञानेमै
- जिगर जोषी "प्रेम"

2008-03-29T22:47:00.000-07:00

वो अडॅ जिद पे कि पत्थर फेकना है

कोइ समजओ कि शिशे का मका हू

जिगर जोषी "प्रेम"

મુક્તક

2008-03-29T22:18:00.000-07:00

યાદ સતત આવે છે એ ખુલ્લી ડૅલી
ને રોજ સતાવે છે એ ખુલ્લી ડૅલી
તારુ નિકળવુ ને મારુ ત્યા હોવુ
અફવા ફેલાવે છે એ ખુલ્લી ડૅલી

જિગર જોષી "પ્રેમ"

શેર

2008-03-29T11:46:00.000-07:00

એક ખીલી ભીંતથી પડવા જ ટળવળતી હતી
હું ય ફોટો-ફ્રેમ માફક ત્યાં જ ટીંગાયો હતો.
- જિગર જોષી 'પ્રેમ'